Yapay zekaya web sitesi yaptırmak: neyi iyi yapar, nerede eksik kalır.

Yapay zekâ araçlarıyla bir web sitesini bir akşamda yayına almak artık mümkün. Bu rehber, bu araçların neyi iyi yaptığını ve nerede eksik kaldığını, yapay zekâyla yapılmış 40 siteyi ölçtüğümüz çalışmanın sayılarıyla anlatıyor. Sonunda, siteyi yayına almadan önce bakılacak on maddelik bir liste var.

Hangi tür araçlar var?

Üç aile var. Birincisi sohbetle site ya da uygulama kuran platformlar: Lovable, Bolt, Base44 ve Create gibi araçlarda ne istediğinizi yazıyorsunuz, araç kodu üretiyor ve siteyi kendi alan adının bir alt alanında yayına alıyor. İkincisi, bir geliştiricinin editöründe çalışan kod yazan yapay zekâ asistanları; kodu ve yayını geliştirici yönetiyor. Üçüncüsü hazır site kurucuların yapay zekâ modu: Wix gibi kurucular siteyi bir sohbetle başlatıp kendi editöründe düzenletiyor. Wix’te yapay zekâyla başlamak ücretsiz; kendi alan adınızı bağlamak Premium plan istiyor.

Bu rehberdeki sayılar birinci aileden: ölçüm yazımızda bu araçların alt alan adlarında yayınlanan 40 siteyi aynı gün, aynı dokuz ölçütle ölçtük.

Neyi iyi yapar?

Taslak çıkarmada hızlılar. Yazdığınız tarife göre sayfa düzenini, metni ve görsel yerleşimini kuruyor, siteyi tek adımda yayına alıyorlar; Lovable’da yayın her planda açık ve site aracın kendi adresinde (proje-adi.lovable.app) yayınlanıyor. Bir fikri denemek, bir kampanya sayfası ya da şirket içi bir araç için bu hız gerçek bir kazanç.

Temel etiketler de çoğunlukla yerinde geliyor: ölçtüğümüz sitelerin hepsinde sayfa başlığı ve dil bildirimi, %98’inde meta açıklama vardı. JavaScript’in ana iş parçacığını kilitlediği toplam süre (TBT) medyanda 44 milisaniyeyle düşüktü; yani sorun ağır kodda değil, aşağıda anlatılan yerlerde.

Nerede eksik kalır?

• İlk HTML’de içerik. Sitelerin %45’inde JavaScript çalışmadan önce sayfada 50 kelimeden az metin vardı. JavaScript çalıştırmayan bir tarayıcı ya da bot bu sayfaları boş görür. Sorulacak soru, aracın sayfayı önceden üretip üretmediği: ölçtüğümüz Lovable sitelerinin bir kısmı önceden üretilmişti, bir kısmı değildi.
• Erişilebilirlik. Otomatik denetim sitelerin yalnız %23’ünde hiçbir ihlal bulmadı; en sık sorun yetersiz renk kontrastıydı (%68).
• Hız. PageSpeed Insights mobil puanının medyanı 76; en büyük içeriğin ekrana gelmesi (LCP) medyanda 5,8 saniye sürüyordu ve yalnız %25’i Google’ın «iyi» eşiği olan 2,5 saniyenin altındaydı.
• KVKK. 40 sitenin 8’i ziyaretçi hiçbir şeye dokunmadan analitik ya da reklam çerezi yazıyordu; gizlilik bağı sitelerin yalnız %53’ünde vardı. Bir sitede neyin yayınlanması gerektiğini çerez politikası ve aydınlatma metni rehberlerinde anlattık.
• Dil ve çok dil. Türkçe 11 sitenin 2’si sayfayı İngilizce diye bildiriyordu. Site birden çok dilde yayınlanacaksa her dilin kendi adresi ve dillerin birbirini göstermesi gerekir; bunu hreflang rehberinde anlattık.
• Yapılandırılmış veri. JSON-LD sitelerin %65’inde vardı; geri kalanında arama motoru ve yapay zekâ asistanı firmanın kim olduğunu sayfadan kendisi çıkarmak zorunda.
• Güvenlik başlıkları. HSTS sitelerin hepsinde, içerik güvenliği politikası (CSP) hiçbirinde yoktu. Alt alan adında yayınlanan sitede bu platformun ayarı.
• Kod sahipliği ve taşınabilirlik. Lovable projeyi GitHub’da size ait bir depoyla iki yönlü eşitleyebiliyor ve bu her planda açık; kodu doğrudan indirmek ücretli planlarda. Bolt projeyi zip olarak indirip araç dışında çalıştırmaya izin veriyor. Base44’te iki yönlü GitHub eşitlemesi Builder planı ve üstünde. Kendi alan adını bağlamak Lovable’da ücretli plan istiyor. Siteyi bir gün başka yere taşımak, aracın ve planın neye izin verdiğine bağlı; bunu başlamadan sorun.

Yukarıdaki sekiz başlığın ortak noktası, hiçbirinin ekranda görünmemesi. Düzgün görünen bir sayfanın ilk HTML’i boş olabilir, düğmeleri adsız kalabilir ya da ziyaretçiye sorulmadan çerez yazabilir; bunları göz değil ölçüm gösterir. Ölçtüğümüz 40 sitenin hiçbiri dokuz ölçütün hepsini birden karşılamıyordu: içerik güvenliği politikası tek birinde bile yoktu. Bu yüzden aracın ürettiği siteyi yayına almadan önce aşağıdaki on kontrolü bir kez tarayıcıda, bir kez de ölçüm araçlarıyla geçirmek gerekiyor. Kontrollerin hiçbiri kod bilgisi istemiyor; çoğu tarayıcının kendi araçlarıyla, PageSpeed Insights’la ya da bu sitedeki ücretsiz araçlarla yapılabiliyor.

Ne zaman yeter, ne zaman yetmez?

Bir fikri denemek, kısa ömürlü bir kampanya sayfası, şirket içi bir araç ya da ilk müşteri görüşmesine götürülecek bir prototip için bu araçlar çoğu zaman yeterli. Arama motorundan ve yapay zekâ asistanlarından müşteri bekleyen kurumsal bir site, kişisel veri toplayan bir form, birden çok dilde yayınlanan bir ihracat sitesi ya da erişilebilirlik yükümlülüğü olan bir kurum için ise araç bir başlangıç. Yukarıdaki eksiklerin her biri ayrıca ölçülüp kapatılmalı; ölçmeden «oldu» denmemeli.

Yayına almadan önce on kontrol

1. Sayfanın kaynağını açın (tarayıcıda «Sayfa kaynağını görüntüle»): metniniz orada mı, yoksa yalnız boş bir kap mı? Makine okuması aracımız aynı soruyu sorar.
2. Sayfanın dil bildirimi doğru mu: Türkçe bir sitede lang="tr".
3. Her sayfanın kendi başlığı, açıklaması ve kanonik adresi var mı?
4. robots.txt ve XML site haritası yayında mı?
5. Firmanızı anlatan yapılandırılmış veri (JSON-LD) var mı?
6. Metin ve düğme kontrastı yeterli mi, her düğmenin ve bağın bir adı var mı? Kontrast ölçer ilk soruyu yanıtlar.
7. PageSpeed Insights’ta mobil LCP 2,5 saniyenin altında mı?
8. İlk yüklemede onay alınmadan analitik ya da reklam çerezi yazılıyor mu? Aydınlatma metni ve çerez politikası bağlı mı?
9. Kendi alan adınız bağlı mı ve planınız buna izin veriyor mu?
10. Kod size ait bir depoda mı ya da indirilebilir mi; araçtan ayrılırsanız site ne olur?

Bizim yaklaşımımız

Bu siteyi de yapay zekâ desteğiyle geliştiriyoruz; fark ölçüm ve testte: her değişiklik yayına çıkmadan önce bu listedeki ölçütlerle ölçülüyor.

Bu soruların cevabını kendi sitenizde görmek isterseniz kurumsal web tasarım tasarımı, kodu ve teknik SEO’yu aynı elden, ölçülebilir bir bütçeyle teslim eder.