01
Kanıt yoksa iddia yok.
Doğrulayamadığımız sayıyı yazmayız — kendi sitemizde de, seninkinde de. Boş övgü yerine yöntem gösteririz.
NÖBETÇİ iddia-kanit
doğrulanamayan sayı GEÇTİ
YAKLAŞIM — YÖNTEM SAYFASI 00 / 07
Ölçülmeden «oldu» denmez.
Kim olduğumuzdan çok nasıl çalıştığımız önemli. Referans listesi yerine ilkeler; unvan yerine standartlar.
Aşağıdaki her ilkenin altında onu koruyan bir nöbetçi var — ve nöbetçiyi buradan bilerek bozabilirsiniz. Ya da sayfayı şu anda, kendi tarayıcınızda denetleyin: aşağıdaki sayılar bizim iddiamız değil, cihazınızın ölçümü.
SÜİT — BUILD ANINDA EŞİK — ÖLÇÜM DEĞİL
1641 AKTİF NÖBETÇİ
BU TARAYICIDA
Geçen bir test hiçbir şey ispatlamaz. Kayda geçen her nöbetçi için önce kural kasten bozuldu, kırmızı görüldü, ihlal geri alındı.
BEŞ İLKE · BEŞ NÖBETÇİ
01
Doğrulayamadığımız sayıyı yazmayız — kendi sitemizde de, seninkinde de. Boş övgü yerine yöntem gösteririz.
NÖBETÇİ iddia-kanit
doğrulanamayan sayı GEÇTİ
02
Her projede tek signature element; gerisi disiplinli ve sessiz. Hatırlanmak dağınıklıkla olmaz.
NÖBETÇİ imza-tekligi
imza elementi GEÇTİ
03
Bütçeye sığmayan fikir güzel de olsa elenir. Hız, erişilebilirlik ve zarafet aynı cümlenin parçaları.
NÖBETÇİ kaydirma-cls
düzen kayması GEÇTİ
04
İnsan ve model. Görünen katman insana, yapı katmanı makineye — ikisi aynı doğruyu anlatır.
OrganizationProfessionalServicePersonWebSiteBreadcrumbListWebPage
NÖBETÇİ yapi-katmani
varlık GEÇTİ
05
AA kontrast, klavye odağı, reduced-motion akışı. Bunlar özellik değil taban.
NÖBETÇİ kontrast-aa
en düşük kontrast GEÇTİ
CANLI DENETİM BU TARAYICIDA, ŞU ANDA
NE YAPMADIĞIMIZ DA YAZILI OLMAK ZORUNDA
DEĞERLER KODDAN OKUNUR
SÜRÜKLEYİN — YA DA OK TUŞLARI blur 12,0 opsz 24 opacity 0,25
--container 1280–1720px · --margin-d 80px · --gutter-d 24px · 12 × 1fr
ARAÇ SETİ: statik HTML · GSAP · View Transitions · AVIF/WebP · schema.org · llms.txt
ÜÇ SOMUT ÖRNEK
İlke güzel durur ama tek başına bir şey ifade etmez
İlke güzel durur ama tek başına bir şey ifade etmez; ölçülebilir hâle gelmesi için bir mekanizma gerekir. Buradaki mekanizma bir doğrulama süiti: bugün 1641 ayrı ölçüm koşuyor ve her biri sitenin bir iddiasını sınıyor. Kontrast tablosu, klavye turu, üç dilde metin kırpılması, kaydırma sırasındaki düzen kayması, form akışının üç durumu, yazı tipi takasının yüksekliği bozup bozmadığı.
Süitin en önemli özelliği yeşil vermesi değil, kırmızı verebilmesidir. Yeşil bir test hiçbir şey ispatlamaz; testin gerçekten baktığını görmek için önce onu kasten bozmak gerekir. Bu yüzden her yeni nöbetçi için karşı kanıt alınıyor: kural bilerek ihlal ediliyor, testin kırmızı verdiği görülüyor, ihlal geri alınıyor. Karşı kanıtı olmayan test kayda geçmiyor.
İkinci mekanizma şu anda sizin cihazınızda çalışıyor. «BU SAYFAYI ŞİMDİ DENETLE» düğmesi 15 ölçümü tarayıcınızda koşturur: kontrast, dokunma hedefi, başlık düzeni, düzen kayması, boyama süresi, kırpılma, ağırlık. Tarayıcınız bir ölçümü vermiyorsa satır «ÖLÇÜLEMEDİ» yazar — oraya tahmin yazmıyoruz. Kırmızı çıkarsa kırmızı kalır.
58→171
Birincisi: bu sitede 111 yeni sayfa yayına alındığında sayfa sayısı 58’den 171’e çıktı ve içerikte sitenin kendisi hakkında sayı taşıyan on üç cümle aynı anda yanlış oldu. «58 sayfanın 58’i kendine kanonik veriyor» gibi. Hepsi elle yakalandı — ve tam da elle yakalandığı için bir nöbetçiye bağlandı: bir cümle sitenin kendi ölçüsünü veriyorsa o sayı bugünkü ölçümle eşleşmeli, ya da cümle tarihlenmiş olmalı. Üçüncü seçenek yok.
113
İkincisi: aynı yayından sonra 113 sayfa site haritasında görünüyordu, on üç nöbetçi yeşildi ve ana sayfadan tıklayarak hiçbirine ulaşılamıyordu. Site iki kopuk parçaya bölünmüştü. Hiçbir mevcut test bunu göremezdi çünkü hepsi sayfaya bakıyordu; sayfalar arasındaki ilişkiye bakan yoktu. Şimdi var.
0,26
Üçüncüsü: ana sayfaya yeni bir bölüm eklenirken 0,26 düzen kayması oluştu. Ekran görüntüsünde hiçbir şey görünmüyordu; süit yakaladı. Sebep ölçüldü — bir hücre satır kırmıyordu ve başlık animasyon boyunca sarmalanıp açılıyordu. Düzeltildi, 0,05’in altına indi.
04 — SINIR
Süit yanlış bir tasarım kararını engellemez. Kötü bir metnin kötü olduğunu söylemez. Bir işin gerçekten gerekli olup olmadığını bilmez. Ölçüm, yargının yerine geçmez — yargının yanlış olduğunu fark etmeyi hızlandırır. Bu ayrım önemlidir, çünkü ölçülebilir olanı ölçülemeyenden daha değerli sanmak kendi başına bir hatadır.
Ölçülemeyen kararlar da kayda geçiyor. Bu depoda alınan her kalıcı karar, gerekçesiyle ve reddedilen alternatifleriyle birlikte bir karar defterinde duruyor. Bir yıl sonra «bu neden böyle» diye sorulduğunda cevap hatırlamaya değil yazıya bağlı.
GEREKÇE + REDDEDİLEN ALTERNATİF
Bu depoda alınan her kalıcı karar, gerekçesiyle ve reddedilen alternatifleriyle birlikte bir defterde duruyor. Defter bir günlük değil: her madde neyin ölçüldüğünü, hangi sayının çıktığını ve o sayının kararı nasıl değiştirdiğini yazıyor. Örneğin dil önerisi bandı kurulmadı, çünkü tercihi hatırlamak için çerez ya da yerel depolama gerekiyordu ve gizlilik metni çerez kullanılmadığını söylüyor. Süit bunu her koşumda ölçüyor: form doldurulduktan sonra tarayıcıda saklanan hiçbir değer olmamalı.
Metnin kendisi de aynı disipline tabi. Sitede yayımlanan her rehber ve sözlük maddesi sayfasının altında kaynaklarını gösteriyor ve bu bir biçim tercihi değil bir test: her sayfa en az iki bağ ve en az iki farklı otorite alan adı taşımak zorunda. Kaynak listesi yazılırken kırk sayfanın tek bir alandan beslendiği fark edildi — çünkü kural koda bağlıydı ve fark eden ben değil test oldu.
Bazı kalemler bilerek açık bırakılıyor ve açık bırakıldıkları yazıyor. Yasal metinler bu sitede canlı ama hukukçu tarafından yazılmadı; içerdikleri her teknik olgu ölçüldü, hukuki yeterlilik ayrı bir soru ve dosyada bir uyarı olarak duruyor. Aynı şekilde İngilizce ve Almanca arayüz dizelerinin bir kısmı türetilmiş ya da çevrilmiş; hangisinin hangisi olduğu dosyada işaretli ve onay bekliyor.
Eksiği gizlemek yerine yazmanın pratik bir sebebi var: gizlenen eksik zamanla unutuluyor ve bir gün doğru sanılıyor. Yazılan eksik ise bir sonraki turda gündeme geliyor. Süitin kendisini anlatan yazı ve iddianın nasıl kanıtlandığı aynı mantığın uzantısı.
KURULMADI
Ziyaretçiyi kendi diline yönlendiren bant savunulabilir bir kalıp — ama «bir kez gösterildi» bilgisinin saklanmasını, yani çerez ya da yerel depolama gerektiriyordu. Gizlilik metni çerez kullanılmadığını söylüyor.
YERİNEÇakışma iddiadan yana çözüldü: bant hiç kurulmadı. Üç dil header’da her zaman görünür. Süit her koşumda ölçüyor — form doldurulduktan sonra saklanan değer sıfır olmalı.
REDDEDİLDİ
Ekip sayfası bir güven aracıdır ama dolaylıdır: kimin çalıştığını gösterir, nasıl çalışıldığını değil. Unvan bir sonucu garanti etmez, referans listesi bir yöntemi anlatmaz.
YERİNEOkuduğunuz sayfa ve bu defter.
AÇIK BIRAKILDI
Gizlilik ve kullanım koşulları canlı, ama hukukçu tarafından yazılmadı. İçerdikleri her teknik olgu ölçüldü; hukuki yeterlilik ayrı bir soru.
YERİNEEksik gizlenmedi: dosyanın kendi uyarı alanında yazılı duruyor.
ONAY BEKLİYOR
Arayüz dizelerinin bir kısmı onaylı Türkçeden türetilmiş, bir kısmı çevrilmiş. Hangisinin hangisi olduğu dosyada işaretli.
YERİNEÇevrilenler yayında ama onay bekliyor. Eksiği yazmanın pratik sebebi var: gizlenen eksik zamanla doğru sanılıyor.
Ekip sayfası bir güven aracıdır ama dolaylıdır: kimin çalıştığını gösterir, nasıl çalışıldığını değil. Unvan bir sonucu garanti etmez, referans listesi bir yöntemi anlatmaz. Bu yüzden burada gösterilen şey yöntemin kendisi: ilkeler, ölçümler, karar defteri ve kaynağı görünen bir site.
Aynı tercih içerikte de sürüyor. Yazılan her rehber ve sözlük maddesi sayfanın altında kaynaklarını gösteriyor — W3C, Google Search Central, web.dev, MDN, WebAIM gibi birincil adresler. Bir iddia birincil kaynağa bağlanabiliyorsa bağlanmalı. Bağlanamıyorsa yazılmamalı.
Bu sayfada ekranın en büyük yazısı bir başlık değil: yukarıdaki «Ölçülmeden «oldu» denmez.» bir kanca cümlesi, sayfanın h1’i onun altında ve belirgin biçimde daha küçük duruyor. Bu bir dalgınlık değil; ölçülen ve nöbetçiyle korunan bir tercih.
Ayrım şu: kanca cümlesi bir an, h1 bir iddia. An bir kez kurulur ve bırakılır — netleşme orada bir kez çalışır ve sahne aşağıdaki nöbetçilere devredilir. İddia ise sayfada kalır, alıntılanır ve bir modelin okuduğu şey olur; onu taşıyan öğe semantik olarak h1 olmak zorundadır, ama görsel olarak sahnenin gölgesinde durabilir.
Tercihin bir ölçüsü var: h1’in puntosu kancanın yarısının altında tutuluyor ve bu oran üç dilde, dört kırılımda ölçülüyor — gevşerse süit kırmızı yanar. Aynı ölçüm beklenmedik bir şey de yakaladı: bir bölüm manşeti h1’i iki punto geçiyordu ve kimse fark etmemişti. Geri alındı.
CANLI DENETİM BU TARAYICIDA, ŞU ANDA
—