murattunalı.

YAKLAŞIM — YÖNTEM SAYFASI 00 / 07

Ölçülmeden «oldu» denmez.

Ekip sayfası yok. Yöntem sayfası var.

Kim olduğumuzdan çok nasıl çalıştığımız önemli. Referans listesi yerine ilkeler; unvan yerine standartlar.

Aşağıdaki her ilkenin altında onu koruyan bir nöbetçi var — ve nöbetçiyi buradan bilerek bozabilirsiniz. Ya da sayfayı şu anda, kendi tarayıcınızda denetleyin: aşağıdaki sayılar bizim iddiamız değil, cihazınızın ölçümü.

NÖBETÇİYİ DÜŞÜR ↓ KARAR DEFTERİ ↓ Siteni makineye okut →

SÜİT — BUILD ANINDA EŞİK — ÖLÇÜM DEĞİL

1641 AKTİF NÖBETÇİ

KONTRAST TABANI
4.5:1
KLAVYE TURU
TAM
ÜÇ DİLDE KIRPMA
0
KAYDIRMA CLS
0,05
İMZA ELEMENTİ
1

BU TARAYICIDA

Geçen bir test hiçbir şey ispatlamaz. Kayda geçen her nöbetçi için önce kural kasten bozuldu, kırmızı görüldü, ihlal geri alındı.

01 — İLKELER

BEŞ İLKE · BEŞ NÖBETÇİ

01

Kanıt yoksa iddia yok.

Doğrulayamadığımız sayıyı yazmayız — kendi sitemizde de, seninkinde de. Boş övgü yerine yöntem gösteririz.

NÖBETÇİ iddia-kanit

doğrulanamayan sayı GEÇTİ

02

Cesaret tek yerde.

Her projede tek signature element; gerisi disiplinli ve sessiz. Hatırlanmak dağınıklıkla olmaz.

NÖBETÇİ imza-tekligi

imza elementi GEÇTİ

03

Performans tasarım kararıdır.

Bütçeye sığmayan fikir güzel de olsa elenir. Hız, erişilebilirlik ve zarafet aynı cümlenin parçaları.

NÖBETÇİ kaydirma-cls

düzen kayması GEÇTİ

04

İki okur için kurulur.

İnsan ve model. Görünen katman insana, yapı katmanı makineye — ikisi aynı doğruyu anlatır.

OrganizationProfessionalServicePersonWebSiteBreadcrumbListWebPage

NÖBETÇİ yapi-katmani

varlık GEÇTİ

05

Erişilebilirlik pazarlık dışı.

AA kontrast, klavye odağı, reduced-motion akışı. Bunlar özellik değil taban.

NÖBETÇİ kontrast-aa

en düşük kontrast GEÇTİ

CANLI DENETİM BU TARAYICIDA, ŞU ANDA

  1. kontrast-aa En düşük metin kontrastı
  2. dokunma-hedefi En küçük dokunma hedefi
  3. baslik-duzeni Başlık düzeni
  4. odak-halkasi Odak halkası
  5. hareket-tercihi Hareket tercihi
  6. duzen-kaymasi Düzen kayması (CLS)
  7. en-buyuk-boyama En büyük boyama (LCP)
  8. ilk-boyama İlk içerik boyaması (FCP)
  9. uzun-gorev Uzun görev
  10. metin-kirpma Metin kırpılması
  11. yatay-tasma Yatay taşma
  12. dil-etiketi Belge dil etiketi
  13. yapi-katmani Yapı katmanı
  14. belge-agirligi Belge + betik + stil
  15. yazi-tipi-agirligi Yazı tipi ağırlığı

Asla.

NE YAPMADIĞIMIZ DA YAZILI OLMAK ZORUNDA

  • Uydurma metrik, sahte müşteri logosu, hayali testimonial REDDEDİLDİ
  • Performans bütçesine sığmayan gösteriş REDDEDİLDİ
  • Karanlık desen: gizli maliyet, zorla üyelik, sahte aciliyet REDDEDİLDİ
  • Kanıtsız «dünya standartlarında» iddiası REDDEDİLDİ

02 — SİSTEMİN ÇİZİMİ

DEĞERLER KODDAN OKUNUR

SİSTEMİN ÇİZİMİ

Netleşme — imza efektinin anatomisi

blur 12px · opsz 24 · opacity 0,25
blur 0px · opsz 72 · opacity 1

SÜRÜKLEYİN — YA DA OK TUŞLARI blur 12,0 opsz 24 opacity 0,25

Tek imza element: bulanıklık 12→0 piksel, optik boyut ekseni 24→72, opaklık 0,25→1. Yalnız H1 ve H2, eleman başına bir kez — değerler js/motion.js’ten okunur, plaka koddan sapamaz.

Izgara sistemi

--container 1280–1720px · --margin-d 80px · --gutter-d 24px · 12 × 1fr

Çizim css/tokens.css’ten okunan gerçek değerlerle kurulur: kap genişliği, kenar boşluğu, oluk ve kolon sayısı koddan sapamaz. İçerik sola yaslanır; sağ boşluk sinyal alanıdır.

ARAÇ SETİ: statik HTML · GSAP · View Transitions · AVIF/WebP · schema.org · llms.txt

Nöbetçi mimarisi açık kaynak ↗

03 — YÖNTEM

ÜÇ SOMUT ÖRNEK

İlke güzel durur ama tek başına bir şey ifade etmez

«Kanıt yoksa iddia yok» pratikte ne demek

İlke güzel durur ama tek başına bir şey ifade etmez; ölçülebilir hâle gelmesi için bir mekanizma gerekir. Buradaki mekanizma bir doğrulama süiti: bugün 1641 ayrı ölçüm koşuyor ve her biri sitenin bir iddiasını sınıyor. Kontrast tablosu, klavye turu, üç dilde metin kırpılması, kaydırma sırasındaki düzen kayması, form akışının üç durumu, yazı tipi takasının yüksekliği bozup bozmadığı.

Süitin en önemli özelliği yeşil vermesi değil, kırmızı verebilmesidir. Yeşil bir test hiçbir şey ispatlamaz; testin gerçekten baktığını görmek için önce onu kasten bozmak gerekir. Bu yüzden her yeni nöbetçi için karşı kanıt alınıyor: kural bilerek ihlal ediliyor, testin kırmızı verdiği görülüyor, ihlal geri alınıyor. Karşı kanıtı olmayan test kayda geçmiyor.

Üç somut örnek

İkinci mekanizma şu anda sizin cihazınızda çalışıyor. «BU SAYFAYI ŞİMDİ DENETLE» düğmesi 15 ölçümü tarayıcınızda koşturur: kontrast, dokunma hedefi, başlık düzeni, düzen kayması, boyama süresi, kırpılma, ağırlık. Tarayıcınız bir ölçümü vermiyorsa satır «ÖLÇÜLEMEDİ» yazar — oraya tahmin yazmıyoruz. Kırmızı çıkarsa kırmızı kalır.

58→171

Birincisi: bu sitede 111 yeni sayfa yayına alındığında sayfa sayısı 58’den 171’e çıktı ve içerikte sitenin kendisi hakkında sayı taşıyan on üç cümle aynı anda yanlış oldu. «58 sayfanın 58’i kendine kanonik veriyor» gibi. Hepsi elle yakalandı — ve tam da elle yakalandığı için bir nöbetçiye bağlandı: bir cümle sitenin kendi ölçüsünü veriyorsa o sayı bugünkü ölçümle eşleşmeli, ya da cümle tarihlenmiş olmalı. Üçüncü seçenek yok.

113

İkincisi: aynı yayından sonra 113 sayfa site haritasında görünüyordu, on üç nöbetçi yeşildi ve ana sayfadan tıklayarak hiçbirine ulaşılamıyordu. Site iki kopuk parçaya bölünmüştü. Hiçbir mevcut test bunu göremezdi çünkü hepsi sayfaya bakıyordu; sayfalar arasındaki ilişkiye bakan yoktu. Şimdi var.

0,26

Üçüncüsü: ana sayfaya yeni bir bölüm eklenirken 0,26 düzen kayması oluştu. Ekran görüntüsünde hiçbir şey görünmüyordu; süit yakaladı. Sebep ölçüldü — bir hücre satır kırmıyordu ve başlık animasyon boyunca sarmalanıp açılıyordu. Düzeltildi, 0,05’in altına indi.

04 — SINIR

Ölçüm neyi engellemiyor

Süit yanlış bir tasarım kararını engellemez. Kötü bir metnin kötü olduğunu söylemez. Bir işin gerçekten gerekli olup olmadığını bilmez. Ölçüm, yargının yerine geçmez — yargının yanlış olduğunu fark etmeyi hızlandırır. Bu ayrım önemlidir, çünkü ölçülebilir olanı ölçülemeyenden daha değerli sanmak kendi başına bir hatadır.

Ölçülemeyen kararlar da kayda geçiyor. Bu depoda alınan her kalıcı karar, gerekçesiyle ve reddedilen alternatifleriyle birlikte bir karar defterinde duruyor. Bir yıl sonra «bu neden böyle» diye sorulduğunda cevap hatırlamaya değil yazıya bağlı.

05 — KARAR DEFTERİ

GEREKÇE + REDDEDİLEN ALTERNATİF

Kararlar nasıl kayda geçiyor

Bu depoda alınan her kalıcı karar, gerekçesiyle ve reddedilen alternatifleriyle birlikte bir defterde duruyor. Defter bir günlük değil: her madde neyin ölçüldüğünü, hangi sayının çıktığını ve o sayının kararı nasıl değiştirdiğini yazıyor. Örneğin dil önerisi bandı kurulmadı, çünkü tercihi hatırlamak için çerez ya da yerel depolama gerekiyordu ve gizlilik metni çerez kullanılmadığını söylüyor. Süit bunu her koşumda ölçüyor: form doldurulduktan sonra tarayıcıda saklanan hiçbir değer olmamalı.

Metnin kendisi de aynı disipline tabi. Sitede yayımlanan her rehber ve sözlük maddesi sayfasının altında kaynaklarını gösteriyor ve bu bir biçim tercihi değil bir test: her sayfa en az iki bağ ve en az iki farklı otorite alan adı taşımak zorunda. Kaynak listesi yazılırken kırk sayfanın tek bir alandan beslendiği fark edildi — çünkü kural koda bağlıydı ve fark eden ben değil test oldu.

Neyin ölçülmediği de yazılı

Bazı kalemler bilerek açık bırakılıyor ve açık bırakıldıkları yazıyor. Yasal metinler bu sitede canlı ama hukukçu tarafından yazılmadı; içerdikleri her teknik olgu ölçüldü, hukuki yeterlilik ayrı bir soru ve dosyada bir uyarı olarak duruyor. Aynı şekilde İngilizce ve Almanca arayüz dizelerinin bir kısmı türetilmiş ya da çevrilmiş; hangisinin hangisi olduğu dosyada işaretli ve onay bekliyor.

Eksiği gizlemek yerine yazmanın pratik bir sebebi var: gizlenen eksik zamanla unutuluyor ve bir gün doğru sanılıyor. Yazılan eksik ise bir sonraki turda gündeme geliyor. Süitin kendisini anlatan yazı ve iddianın nasıl kanıtlandığı aynı mantığın uzantısı.

Dil önerisi bandı

KURULMADI

Ziyaretçiyi kendi diline yönlendiren bant savunulabilir bir kalıp — ama «bir kez gösterildi» bilgisinin saklanmasını, yani çerez ya da yerel depolama gerektiriyordu. Gizlilik metni çerez kullanılmadığını söylüyor.

YERİNEÇakışma iddiadan yana çözüldü: bant hiç kurulmadı. Üç dil header’da her zaman görünür. Süit her koşumda ölçüyor — form doldurulduktan sonra saklanan değer sıfır olmalı.

Ekip sayfası

REDDEDİLDİ

Ekip sayfası bir güven aracıdır ama dolaylıdır: kimin çalıştığını gösterir, nasıl çalışıldığını değil. Unvan bir sonucu garanti etmez, referans listesi bir yöntemi anlatmaz.

YERİNEOkuduğunuz sayfa ve bu defter.

Yasal metinler

AÇIK BIRAKILDI

Gizlilik ve kullanım koşulları canlı, ama hukukçu tarafından yazılmadı. İçerdikleri her teknik olgu ölçüldü; hukuki yeterlilik ayrı bir soru.

YERİNEEksik gizlenmedi: dosyanın kendi uyarı alanında yazılı duruyor.

EN / DE arayüz dizeleri

ONAY BEKLİYOR

Arayüz dizelerinin bir kısmı onaylı Türkçeden türetilmiş, bir kısmı çevrilmiş. Hangisinin hangisi olduğu dosyada işaretli.

YERİNEÇevrilenler yayında ama onay bekliyor. Eksiği yazmanın pratik sebebi var: gizlenen eksik zamanla doğru sanılıyor.

Neden ekip sayfası yok

Ekip sayfası bir güven aracıdır ama dolaylıdır: kimin çalıştığını gösterir, nasıl çalışıldığını değil. Unvan bir sonucu garanti etmez, referans listesi bir yöntemi anlatmaz. Bu yüzden burada gösterilen şey yöntemin kendisi: ilkeler, ölçümler, karar defteri ve kaynağı görünen bir site.

Aynı tercih içerikte de sürüyor. Yazılan her rehber ve sözlük maddesi sayfanın altında kaynaklarını gösteriyor — W3C, Google Search Central, web.dev, MDN, WebAIM gibi birincil adresler. Bir iddia birincil kaynağa bağlanabiliyorsa bağlanmalı. Bağlanamıyorsa yazılmamalı.

Neden en büyük yazı bir başlık değil

Bu sayfada ekranın en büyük yazısı bir başlık değil: yukarıdaki «Ölçülmeden «oldu» denmez.» bir kanca cümlesi, sayfanın h1’i onun altında ve belirgin biçimde daha küçük duruyor. Bu bir dalgınlık değil; ölçülen ve nöbetçiyle korunan bir tercih.

Ayrım şu: kanca cümlesi bir an, h1 bir iddia. An bir kez kurulur ve bırakılır — netleşme orada bir kez çalışır ve sahne aşağıdaki nöbetçilere devredilir. İddia ise sayfada kalır, alıntılanır ve bir modelin okuduğu şey olur; onu taşıyan öğe semantik olarak h1 olmak zorundadır, ama görsel olarak sahnenin gölgesinde durabilir.

Tercihin bir ölçüsü var: h1’in puntosu kancanın yarısının altında tutuluyor ve bu oran üç dilde, dört kırılımda ölçülüyor — gevşerse süit kırmızı yanar. Aynı ölçüm beklenmedik bir şey de yakaladı: bir bölüm manşeti h1’i iki punto geçiyordu ve kimse fark etmemişti. Geri alındı.

kanca
—
h1 · iddia
—
ORAN
— / tavan 0,50

KAYNAKLAR