murattunalı.

WCAG.

Web Content Accessibility GuidelinesTANIM

WCAG, W3C tarafından yayımlanan ve web içeriğinin erişilebilirliğini test edilebilir başarı ölçütleriyle tanımlayan uluslararası standarttır.

Adındaki «guidelines» kelimesi yanıltıcıdır: belge bir öneri listesi değil, her maddesi tek tek sınanabilen bir standarttır. Erişilebilirliğin tartışmalı bir kavram olmaktan çıkıp ölçülebilir bir duruma dönüşmesinin sebebi budur.

Yapı üç katmanlıdır. En üstte dört ilke bulunur: algılanabilir, kullanılabilir, anlaşılabilir ve sağlam. Her ilkenin altında kılavuz ilkeler, onların altında da başarı ölçütleri yer alır. Uygunluk yalnız başarı ölçütleri üzerinden değerlendirilir; ilkeler ve kılavuz ilkeler bağlayıcı değildir.

Her başarı ölçütü üç uygunluk seviyesinden birine aittir ve seviyeler birbirinin üstüne biner: AA'ya uygun bir sayfa A'ya da uygundur. Ayrım zorluk değil sonuç temellidir — A ölçütleri karşılanmadığında içerik bazı kullanıcılar için tamamen erişilemez hâle gelir.

Güncel sürüm WCAG 2.2'dir ve 5 Ekim 2023'te yayımlandı. Dokuz yeni başarı ölçütü ekledi, bir ölçütü (ayrıştırma) kaldırdı ve WCAG 2.1'le geriye dönük uyumlu kaldı. Türkiye'deki 2025 tarihli Cumhurbaşkanlığı Genelgesi bu sürümün A seviyesini referans alır; A seviyesinde 31 başarı ölçütü bulunur.

  1. A — taban seviye, 31 ölçüt. Karşılanmadığında içerik bazı kullanıcılar için erişilemez.
  2. AA — fiilî standart. Kontrast, odak görünürlüğü ve hedef boyutu bu seviyede başlar.
  3. AAA — genişletilmiş. W3C tüm site için hedeflenmesini önermez; bazı ölçütler her içerik türü için gerçekçi değildir.

Standart, üç ayrı belge ailesiyle birlikte kullanılır: normatif kılavuzun kendisi, her ölçütün niyetini açıklayan «understanding» belgeleri, ve uygulama yollarını kod örnekleriyle gösteren «techniques» belgeleri. Günlük iş için en kullanışlı giriş, seviyeye ve teknolojiye göre filtrelenebilen hızlı başvuru listesidir.

W3C paralel olarak WCAG 3.0 üzerinde çalışıyor ancak o, ikili geçti-kaldı modelinden puanlı bir modele geçecek ve uzun süre taslak aşamasında kalacak. Bugün 2.2'ye yapılan yatırım yakın gelecekte geçerliliğini koruyor.

Uygunluk beyanı verirken dikkat edilmesi gereken bir kural var: seviye, beyan edilen kapsamın TAMAMI için geçerli olmalıdır. Tek bir sayfada AA ihlali varsa, o kapsam AA'ya uygun değildir. Bu yüzden kapsamı dar tutup gerçekten karşılamak, geniş tutup kısmen karşılamaktan hem dürüst hem savunulabilirdir.

Standardın Türkçe'ye resmî bir çevirisi bulunmadığı için terimler kaynaklarda farklı karşılıklarla dolaşıyor. Kurum içinde bir terim sözlüğü sabitlemek, denetim yazışmalarında karışıklığı önler.

KAYNAKLAR