Erişilebilirlik eklentisi (overlay) mi, kaynakta düzeltme mi.

Erişilebilirlik eklentisi (overlay), sayfa yüklendikten sonra çalışan bir betikle erişilebilirlik sorunlarını örtmeye çalışır; kaynakta düzeltme ise sorunu sitenin kendi kodunda, şablonunda ve içeriğinde giderir.

İki yaklaşım aynı soruya iki ayrı yerden cevap veriyor. Eklenti sitenin üstüne bir katman ekler: kod değişmez, sayfa yüklendikten sonra bir betik çalışır. Kaynakta düzeltme sitenin kendisini değiştirir: şablon, bileşen, renk ve içerik. Bu stüdyonun web erişilebilirlik denetimi ikincisini yapar ve sayfaya bir düzeltme katmanı eklemez; aşağıdaki karşılaştırma bu tercihin gerekçesini ve eklentinin gerçek faydasını birlikte yazıyor.

Erişilebilirlik eklentisi ne yapar, ne yapamaz?

Uzmanların ortak bildirisi (Overlay Fact Sheet) eklentileri iki türe ayırıyor. Birincisi kullanıcıya araç çubuğu sunar: yazı boyutu, kontrast, satır aralığı. Bildiriye göre engelli kullanıcıların çoğu bu ayarların karşılığını zaten işletim sisteminde, tarayıcıda ya da kendi yardımcı teknolojisinde kullanıyor; araç çubuğu çoğu zaman bir tekrar. İkincisi sayfanın kodunu otomatik onarmaya çalışır. Bildirinin sıraladığı sınırlar: görselin anlamını bilmeden yazılan alternatif metin, form alanlarını doğru etikete bağlayamamak, eksik klavye davranışını güvenilir biçimde onaramamak ve dinamik olarak değişen içerikte geride kalmak.

Uygunluk tarafında soru daha net. WCAG’in uygunluk gereklilikleri tam sayfalar üzerinden ve ilgili seviyenin tüm başarı ölçütleri için değerlendirilir. Bir betiğin görselin amacını, bir bağlantının hedefini ya da bir hata mesajının anlaşılırlığını kendiliğinden bilmesi mümkün değil; bunlar içeriği bilen birinin kararı. ABD Federal Ticaret Komisyonu 2025’te bir eklenti üreticisinin «her siteyi WCAG’e uygun yapar» iddiasını kanıtsız buldu ve iddianın kanıt olmadan tekrarlanmasını yasaklayan nihai kararı Nisan 2025’te onayladı.

Eklentinin gerçek bir faydası var: kurulumu hızlıdır ve sitenin koduna dokunmayı gerektirmez. Kodu değiştirme imkânı olmayan bir ekip için ilk bakışta çekici olmasının sebebi bu. Ama o hız uygunluğun kanıtı değildir; kaynaktaki kusur yerinde durur.

Kaynakta düzeltme bu sitede neye benziyor?

Bu karşılaştırmanın eklenti sütunu dış kaynaklara dayanıyor; bir eklentiyi bu sitede kendimiz ölçmedik. Kaynakta düzeltme sütununun örnekleri ise bu sitenin kendi kodundan ve her sürümde koşan süitten. Üç örnek, üçü de ayrı rehberlerde ayrıntılı:

• Odak göstergesi — tarayıcının varsayılan halkası kaldırılıp yerine sitenin vurgu renginde, 2 piksel kalınlığında kendi halkası kondu; halka bir tasarım kararı olarak tek yerde tanımlı (odak göstergesi).
• Dokunma hedefi — dokunulabilir öğeler en az 44 piksel; iki harflik dil değiştirici görsel olarak büyütülmeden dolguyla bu boyuta çıkarıldı ve süit hedefleri hem masaüstünde hem mobilde ölçüyor (dokunma hedefi boyutu).
• Hareket azaltma — işletim sisteminde «hareketi azalt» açıkken animasyon katmanları hiç kurulmuyor, video yerine durağan bir kare yükleniyor; süit hem tercih açıkken hareketin kurulmadığını hem kapalıyken gerçekten çalıştığını ölçüyor (hareket azaltma tercihi).

Üçünün ortak yanı, bir eklentinin sonradan ekleyemeyeceği yerde yaşamaları: renk ve boyut kararlarında, şablonda, yükleme mantığında. Aynı sebeple bu sitede bir eklenti hiç yok; sayfa yalnız kendi sunucusundan betik yüklüyor. Bir de ters örnek var: bu sitenin iletişim formundaki alan sınırları bir dönem zemine karşı WCAG’in 3:1 eşiğinin altındaydı ve otomatik denetim bunu yakalamadı, çünkü o soruyu sormuyordu. Sınır renk kararında düzeltildi ve bir nöbetçi eklendi. Aracın görmediği kusuru bir katmanın görmesi de beklenemez (otomatik denetimin sınırları).

Hangisi ne zaman mantıklı?

Kısa vadede bir eklenti bazı ziyaretçilere bir ayar sunabilir; ama bir denetimin, bir beyanın ya da bir yasal yükümlülüğün cevabı olamaz. Uzun vadede sorunun sahibi sitenin kaynağıdır: kusur orada doğar, düzeltme de orada kalıcı olur. Eklentinin ne olduğu ve neden tartışıldığı erişilebilirlik overlay’i maddesinde kısaca anlatıldı.

Ölçüt

1. Nerede çalışır — Erişilebilirlik eklentisi (overlay): Ziyaretçinin tarayıcısında, sayfa yüklendikten sonra; sayfanın yapısını betikle değiştirir · Kaynakta düzeltme: Sitenin kaynağında: şablon, bileşen, renk kararları ve içerik
2. Kurulum — Erişilebilirlik eklentisi (overlay): Tek satırlık betik; sitenin koduna dokunmadan eklenir · Kaynakta düzeltme: Geliştirici emeği ister; her şablon ve bileşen gözden geçirilir
3. Alternatif metin — Erişilebilirlik eklentisi (overlay): Otomatik üretilen metin görselin sayfadaki amacını bilemez · Kaynakta düzeltme: Metni içeriği bilen kişi yazar; dekoratif görsel bilinçli olarak boş bırakılır
4. Klavye ve odak — Erişilebilirlik eklentisi (overlay): Eksik klavye davranışını ve odak sırasını güvenilir biçimde onaramaz · Kaynakta düzeltme: Gerçek düğme ve bağlantı öğeleri kullanılır; odak göstergesi tasarımın parçasıdır
5. Kullanıcının kendi ayarları — Erişilebilirlik eklentisi (overlay): Yazı büyütme, kontrast gibi araçlar sunar; bunların karşılığı işletim sisteminde ve tarayıcıda zaten var · Kaynakta düzeltme: Tarayıcı yakınlaştırması, hareket azaltma ve kontrast tercihleri sitenin kendi stilinde karşılanır
6. WCAG uygunluğu — Erişilebilirlik eklentisi (overlay): Tek başına uygunluğu sağladığı kanıtlanmış değil; uygunluk tam sayfalar ve tüm başarı ölçütleri için değerlendirilir · Kaynakta düzeltme: Her ölçüt kaynakta karşılanır ve ölçülerek belgelenebilir
7. Gizlilik — Erişilebilirlik eklentisi (overlay): Yardımcı teknoloji kullanımını algılayan eklenti, ziyaretçinin engellilik durumunu açığa çıkarabilir · Kaynakta düzeltme: Sayfaya erişilebilirlik için üçüncü taraf betik girmez
8. Sayfa ağırlığı — Erişilebilirlik eklentisi (overlay): Her sayfaya ek bir üçüncü taraf betik yükler · Kaynakta düzeltme: Ek betik yok; düzeltme sayfanın kendi kodunun içinde
9. Site değişince — Erişilebilirlik eklentisi (overlay): Yeni kusur kaynakta doğar, eklenti onu sonradan örtmeye çalışır · Kaynakta düzeltme: Kusuru ölçen bir test varsa geri gelişi o sürümde görünür

SIK SORULAN SORULAR

Erişilebilirlik eklentisi siteyi yasal olarak uyumlu yapar mı?

Tek başına yaptığı kanıtlanmış değil. ABD Federal Ticaret Komisyonu 2025’te bir eklenti üreticisinin «her siteyi WCAG’e uygun yapar» iddiasını kanıtsız buldu ve kanıt olmadan tekrarlanmasını yasakladı; WCAG uygunluğu ise tam sayfalarda tüm başarı ölçütlerinin karşılanmasını ister. Bu bir hukuki görüş değildir.

Eklentiyi kaldırıp kaynakta düzeltmek nereden başlar?

Bir denetimle başlar. Önce hangi şablonda hangi ölçütün kırıldığı ölçülür, sonra düzeltme şablon ve bileşen düzeyinde yapılır; her düzeltme bir testle korunursa sonraki sürümlerde geri gelmez.

Eklenti ile kaynakta düzeltme birlikte kullanılabilir mi?

Teknik olarak evet, ama eklenti kaynaktaki kusuru ortadan kaldırmaz ve kendisi yeni bir sorun kaynağı olabilir. Uzmanların ortak bildirisi eklentiye uzun vadeli bir çözüm olarak güvenilmemesini ve sorunların kaynağında düzeltilmesini öneriyor.