İhracatçı siteleri makineye ne söylüyor? 2026 ölçümü.
Bursa, İzmir, Gaziantep ve Denizli’de Türkiye’nin en büyük ihracatçılarının kurumsal sitelerinin çoğu birden çok dilini arama motorlarına bildirmiyor; bir kısmı ise yapay zeka tarayıcılarını, sıradan bir tarayıcıya açıkken, sunucuda geri çeviriyor.
Bir ihracatçının sitesi iki okura hitap eder: siteyi açan yabancı satın almacıya ve o satın almacıyı siteye getiren makineye — arama motoruna, yanıt motoruna, bir yapay zeka asistanına. İkinci okurun ne gördüğü çoğu zaman ölçülmez. Bu yazı, dört sanayi şehrinde Türkiye’nin en büyük ihracatçılarının sitelerini aynı yöntemle ölçerek o okurun gözünden bakıyor.
Örneklem nasıl kuruldu?
Başlangıç noktası Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin 2025 yılı İlk 1000 İhracatçı listesi. Listede il sütunu Bursa, İzmir, Gaziantep ya da Denizli olan, adını açıklayan ve dış ticaret şirketi olmayan firmalar genel sıralamaya göre dizildi ve her ilden ilk 30 firma alındı; Denizli’de bu koşulları taşıyan 16 firma vardı. Toplam 106 firmanın 103 tanesinin kurumsal sitesi, ana sayfasında firmanın unvanı ya da markası görülerek eşleştirildi.
Uluslararası bir grubun küresel sitesine giden 18 eşleşme ölçüme alınmadı: o siteler Türk firmasının kendi yüzeyini değil, grubun merkezini temsil eder. Geriye kalan 85 sitenin 81 tanesi ölçüm anında yanıt verdi. Aşağıdaki bütün oranların paydası bu sayıdır.
Ne ölçüldü, ne ölçülmedi?
Yöntem, bu sitenin Ölçüm Rasathanesi’ninkiyle aynı: her site için ana sayfa, robots.txt ve llms.txt okundu; yapay zeka tarayıcılarının kimliğiyle birer sonda ve bir kontrol isteği atıldı. Sonda istekleri kimliğini gizlemedi — isteğin başlığında ölçümün adresi yazılıydı. Sayfaların içeriği saklanmadı, yalnız sayılabilir olgular kaydedildi. Hız ve erişilebilirlik bu turda ölçülmedi: ikisi de gerçek bir tarayıcı ister ve tek koşumla dağılımı temsil etmez.
Çok dilli ama makine bunu biliyor mu?
Yanıt veren 81 sitenin 31 tanesi ana sayfasında birden çok dili hreflang etiketiyle bildiriyor. Bu bir alt sınırdır: hreflang kullanmadan dil seçici sunan site bu ölçüde tek dilli görünür. Ama arama motoru için de durum aynıdır — hreflang yoksa Almanca sayfanın Almanca arayana gösterilmesi arama motorunun tahminine kalır. İhracatın dili çoğu zaman satışın dilidir; makinenin o dili bilmemesi, doğru sayfanın doğru pazarda görünmemesi demektir. Bu boşluğun nasıl kapandığı çok dilli site mimarisi rehberinde.
Şehirler arasında fark var: Bursa’da yanıt veren 22 sitenin 10 tanesi hreflang kullanırken Denizli’de bu sayı 12 sitede 3. Örneklemler küçük; fark bir eğilim göstergesidir, kesin bir sıralama değil.
Yapay zeka tarayıcıları kapıda kalıyor mu?
robots.txt dosyasıyla yapay zeka tarayıcılarını açıkça yasaklayan site yalnız 2 tane. Ama kural dosyası bir rica, sunucunun verdiği cevap ise bir karardır: 10 site, sıradan bir tarayıcıya sayfayı açarken aynı adresi yapay zeka tarayıcısının kimliğiyle isteyen sondaya erişim vermedi. Gaziantep’te bu, yanıt veren 24 sitenin 5 tanesi.
Bu bir hüküm değildir. Engel bilinçli bir güvenlik kararı da olabilir, sunucunun önündeki bir koruma katmanının varsayılan ayarı da. Ama sonuç aynıdır: o site, bir yapay zeka asistanının «şu ürünü kim üretiyor» sorusuna verdiği cevapta kaynak olamaz. Site sahibinin bunu bilerek seçmesi gerekir — robots.txt’in ne dediği ile sunucunun ne yaptığının aynı olup olmadığı makine okuması aracıyla görülebilir.
Kural dosyası bir rica, sunucunun verdiği cevap ise bir karardır.
Güvenlik başlığı ve yapılandırılmış veri
Sitelerin neredeyse hepsi güvenli bağlantıyla açılıyor; ama tarayıcıya güvenli bağlantıyı kalıcı olarak zorunlu kılan HSTS başlığını gönderen site 21 tane. Ürünü, firmayı ve iletişim bilgisini makinenin anlayacağı biçimde anlatan yapılandırılmış veri (JSON-LD) taşıyan ana sayfa sayısı da 21. llms.txt dosyası olan site 7 tane — bu dosyanın etkisi tartışmalı ve kendi ölçümümüz onu bir kaldıraç saymıyor; sayı yalnız yaygınlığı gösteriyor.
Sınırlar
Ölçüm 23 Eylül 2026’da, tek bir anda ve tek bir konumdan yapıldı; sunucu önündeki koruma katmanlarının kararı ülkeye ve saate göre değişebilir. Yalnız ana sayfa okundu. Firmanın merkezi TİM verisindeki kanuni merkez ilidir, üretimin yapıldığı yer olmayabilir. Firma ve alan adları yayımlanmaz; sayıların hepsi bu yazının ölçüm defterinden okunur ve ölçüm tekrarlandığında aynı yöntemle güncellenir.
Bu dört şehrin sanayisinin sitesinden ne beklendiği şehir sayfalarında ayrı ayrı anlatılıyor; genel yapı B2B web sitesi sayfasında.