Entity mimarisi: varlık olarak tanınmak.
Entity mimarisi, bir sitenin kim olduğunu, neyi bildiğini ve neyle ilişkili olduğunu makinelerin bir varlık olarak tanıyabileceği biçimde kurmasıdır.
Arama motorları uzun süredir kelimelerden varlıklara geçmiş durumda. Bir sorgu artık yalnızca metin eşleştirmesiyle değil, sorgunun hangi varlıktan bahsettiği anlaşılarak cevaplanıyor. Yanıt motorları bu mantığı daha da ileri taşıyor — bir cevap üretirken hangi kaynağın hangi konuda otorite olduğunu varlık bağlarından çıkarıyorlar.
Pratik sonuç şu: bir sitenin «şu konuda uzman» olması, o kelimeyi çok kullanmasıyla değil, o konuyla ilişkili bir varlık olarak tanınmasıyla kuruluyor. Entity mimarisi, o tanınmayı kurma işidir.
Üç soru
Bir varlığın makineler tarafından tanınması üç sorunun cevaplanmasına bağlı. Üçü de sitenin kendisinde cevaplanabilir ve üçü de çoğu sitede eksiktir.
- Kim — kuruluş ya da kişi olarak kimlik. Ad, tür, iletişim, logo, kurucusu, çalışanı.
- Neyi bilir — uzmanlık alanları. Hangi konularda otorite iddiası taşıyor.
- Neyle ilişkili — başka hangi varlıklarla bağlı. Yazdığı yazılar, verdiği hizmetler, yaptığı işler, doğrulanabilir profiller.
Üçü birlikte bir grafik oluşturur ve grafiğin değeri bağlarındadır. İzole bir kuruluş düğümü bir kartvizittir; hizmetlere, yazılara ve projelere bağlanmış bir kuruluş düğümü bir haritadır.
Kimlik: tek bir düğüm, her yerden atıfla
En sık yapılan hata, her sayfada ayrı ve birbirine bağlanmamış kimlik bildirimleri yapmaktır. Bu durumda makineler on ayrı kuruluş mu, aynı kuruluşun on bildirimi mi olduğunu ayırt edemez.
Doğru kalıp, kimliği bir kez tanımlayıp her yerden ona atıf vermektir. Kuruluş bir kez tanımlanır ve sabit bir kimlik alır; her sayfa o kimliğe işaret eder. Böylece grafik dağınık bir yığın değil, tek merkezli bir yapı olur.
Bu sitede grafik tam olarak böyle kurulmuş: kuruluş, kişi ve site düğümleri sabit kimliklerle tanımlı, ve hizmet, yazı, vaka ile sayfa düğümleri onlara atıfla bağlanıyor. Bir hizmet sayfasında sekiz düğüm birden duruyor ve hepsi birbirine bağlı.
Neyi bildiğini söylemek
Uzmanlık alanlarını şemada bildirmek, çoğu sitenin atladığı bir kalemdir ve maliyeti bir liste yazmaktan ibarettir. Bu liste, modelin «bu kim ve neyi bilir» eşleştirmesini doğrudan besliyor.
Liste yazılırken dikkat edilmesi gereken şey dürüstlüktür. Sitenin gerçekten içerik ürettiği ve iş yaptığı alanlar yazılır; iddia edilmek istenen ama karşılığı olmayan alanlar yazılmaz. Karşılığı olmayan bir uzmanlık iddiası, sitenin geri kalanıyla çeliştiği için tersine çalışır.
Aynı mantık kişi düğümü için de geçerli: unvan, uzmanlık alanları ve varsa doğrulanabilir profiller. Tek kişilik bir stüdyoda kuruluş ile kişinin aynı varlığa bağlanması — birinin diğerinin kurucusu ve çalışanı olarak bildirilmesi — grafiği tutarlı kılar.
Karşılığı olmayan bir uzmanlık iddiası, sitenin geri kalanıyla çeliştiği için tersine çalışır.
Uydurmama kuralı
Entity alanlarının bir kısmı doğrulanabilir dış verilere işaret eder: adres, telefon, sosyal profiller. Bunlar gerçekten varsa yazılır; yoksa YAZILMAZ. Var olmayan bir profile işaret etmek ya da kullanılmayan bir adres bildirmek, grafiği güvenilmez kılar.
Bu sitede o kural kodla korunuyor: işveren sosyal profil paylaşmadığı için ilgili alan hiç render edilmiyor, ve doğrulama süiti uydurma bir profil bağının eklenmediğini her koşumda denetliyor. Alan boş kalıyor ama yalan söylemiyor.
Aynı disiplin ölçüm iddiaları için de geçerli. Bir rakam ancak ölçüldüyse yazılır; ölçülmemiş bir sonuç, şemaya da metne de girmez. Yanıt motorları çapraz doğrulama yaptığı için, doğrulanamayan bir iddia güveni artırmaz — azaltır.
Grafiği kurmanın sırası
Entity mimarisi tek seferde kurulmaz; katman katman büyür ve her katman bir öncekine yaslanır. Sıra atlandığında sonraki katmanlar boşa çalışır çünkü bağlanacakları merkez yoktur.
- Bir — kimlik düğümü. Kuruluş ya da kişi, sabit bir kimlikle, tek bir yerde tanımlı.
- İki — site düğümü ve sayfa düğümleri. Her sayfa kendi düğümünü taşır ve kimliğe bağlanır.
- Üç — içerik düğümleri. Yazılar, hizmetler, projeler; hepsi kimliğe ve sayfalara bağlı.
- Dört — uzmanlık ve ilişki alanları. Neyi bilir, nerede görünür, neye dayanır.
- Beş — dış doğrulama. Profiller, kayıtlar, üçüncü taraf bahisleri.
Beşinci katman site dışında yaşar ve en çok ihmal edilenidir. Bir varlığın yalnız kendi sitesinde var olması, o varlık hakkında tek bir kaynak olması demektir — ve modeller tek kaynaklı bilgiye ihtiyatlı yaklaşır. Aynı kimliğin başka yerlerde de aynı biçimde görünmesi, doğrulama sağlar.
Bu sitede ilk dört katman kurulu; beşincisi işveren kararına bağlı ve bilerek boş duruyor. Profil adresleri geldiğinde ilgili alan kendiliğinden dolacak — ama gelmeden uydurulmayacak.
Grafiğin denetimi
Kurulmuş bir varlık grafiğinin gerçekten çalışıp çalışmadığını anlamanın yolu, onu bir makine gibi okumaktır. Google'ın ve schema.org'un doğrulama araçları sayfadaki yapılandırılmış veriyi çıkarır ve düğüm listesini gösterir; bakılacak şey hata olup olmadığı değil, çıkan yapının sitenin gerçekten ne olduğunu anlatıp anlatmadığıdır. Hatasız ama anlamsız bir grafik teknik olarak geçerlidir ve hiçbir işe yaramaz.
Denetimde sorulacak üç soru şudur. Bir: kimlik düğümleri tek mi, yoksa her sayfada yeniden mi tanımlanmış? İki: düğümler birbirine gerçekten bağlı mı, yoksa yan yana duran bağımsız bloklar mı? Üç: grafikte yazan her şey ekranda da var mı? Üçüncü soru en kritiğidir çünkü ihlali hem arama motoru kurallarına aykırıdır hem de sayfayı kendisiyle çelişir hâle getirir — ve model çelişkiyi fark ettiğinde güven artmaz, azalır.
Son olarak, grafiğin bir bakım tarafı var. Sayfalar eklendikçe ve içerik değiştikçe düğümler de değişmeli; elle yazılan şemalar birkaç ay içinde gerçeğinden ayrışır. Şemanın üreticiden çıkması, tıpkı harita dosyasında olduğu gibi, ayrışmayı yapısal olarak imkânsız kılar.