A, AA, AAA farkı.

WCAG'in üç uygunluk seviyesi zorluk sırası değil kapsam sırasıdır: AA'ya uygun bir site A'ya da uygundur, çünkü seviyeler birbirinin üstüne biner.

Bu üç harf, erişilebilirlik konuşmalarında en çok karıştırılan şeydir. Sık yapılan varsayım, AAA'nın «en iyi» ve dolayısıyla hedeflenmesi gereken seviye olduğudur. Doğru değil — W3C'nin kendisi tüm site için AAA hedeflemeyi açıkça önermez. Sebebini anlamak, doğru hedefi seçmenin de anahtarı.

Seviyeler neye göre ayrılıyor

Ayrım, ölçütün zorluğuna değil sonucuna göre yapılır. Bir ölçüt karşılanmadığında ne oluyor sorusunun cevabı, o ölçütün seviyesini belirler.

1. 01A — karşılanmazsa içerik bazı kullanıcı grupları için TAMAMEN erişilemez hâle gelir. Klavyeyle çalıştırılamayan bir düğme, alternatifsiz bir görsel, odak tuzağı.
2. 02AA — karşılanmazsa içerik erişilebilir ama kullanımı ciddi biçimde zorlaşır. Düşük kontrastlı metin okunabilir değildir ama teknik olarak «oradadır».
3. 03AAA — karşılanması belirli kullanıcı grupları için deneyimi belirgin biçimde iyileştirir, ama her içerik türü için gerçekçi değildir.

Bu yüzden A'yı atlamak mümkün değildir: A ihlali, bir kullanıcı grubunu içerikten tamamen dışarıda bırakır. AA ihlali dışarıda bırakmaz ama pratikte kullanılamaz kılar. AAA ihlali ise çoğu durumda bir eksiklik değil, bir tercih meselesidir.

A seviyesinde ne var, ne yok

A seviyesinin kapsamı çoğu kişinin sandığından dar. WCAG 2.2'de 31 başarı ölçütü A seviyesindedir ve neredeyse tamamı yapısal/semantik denetimlerdir — HTML'in doğru yazılıp yazılmadığına bakar.

A'da OLAN: metin dışı içeriğe alternatif, bilginin yalnız renkle taşınmaması, klavye erişimi, odak tuzağı olmaması, sayfa dilinin bildirilmesi, form alanlarının etiketlenmesi, hataların tanımlanması, ad-rol-değer bütünlüğü.

A'da OLMAYAN — ve bu şaşırtıcı olan: kontrast oranı. 1.4.3 «Kontrast (Minimum)» AA seviyesindedir. Odak göstergesinin görünürlüğü de öyle: 2.4.7 «Odak Görünür» AA'dır. Yani yalnız A hedefleyen bir site, gövde metnini zeminine karşı 2:1 kontrastla yayımlayabilir ve klavyeyle gezilirken odağın nerede olduğunu göstermeyebilir — ikisi de teknik olarak uyumludur.

Yalnız A'ya uygun bir site, okunmayan metin ve görünmeyen odakla teknik olarak uyumlu olabilir.

Bu, A'yı değersiz kılmaz; tabanın ne olduğunu gösterir. Türkiye'deki Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'nin referansı A seviyesidir ve bu, kamu siteleri için gerçek bir ilerlemedir. Ama hedef olarak A, «kullanılabilir» değil «erişilebilir» demektir.

AA: fiilî standart

Pratikte AA, erişilebilirliğin gerçek eşiğidir. Kamu ihaleleri, kurumsal tedarikçi denetimleri ve Avrupa Erişilebilirlik Yasası'nın teknik referansı AA'dır. 2026 itibarıyla kamu kurumları ve büyük ölçekli işletmeler için fiilî standart sayılıyor.

AA'nın getirdiği kalemler, bir sitenin gerçekten kullanılabilir olmasını sağlayan kalemlerdir.

1. 01Kontrast (1.4.3) — normal metin 4,5:1, büyük metin 3:1.
2. 02Metin dışı kontrast (1.4.11) — arayüz bileşeni sınırı ve anlam taşıyan grafik 3:1.
3. 03Odak görünür (2.4.7) — klavye odağı her zaman görülebilmeli.
4. 04Odak gizlenmemiş (2.4.11) — yapışkan başlık odağı tamamen örtemez. WCAG 2.2'de yeni.
5. 05Hedef boyutu (2.5.8) — dokunma hedefi en az 24×24 CSS pikseli. WCAG 2.2'de yeni.
6. 06Metin yeniden boyutlandırma (1.4.4) — %200'e kadar büyütmede içerik kaybolmamalı.

AA'ya çıkmanın maliyeti çoğu projede sanılandan düşüktür. Kontrast düzeltmesi bir palet kararıdır; odak halkası bir CSS kuralıdır; hedef boyutu bir ızgara kararıdır. Üçü de mevcut bir sitede birkaç günlük iştir — ve yeni bir projede sıfır maliyetlidir, çünkü baştan doğru kurulur.

AAA neden tüm site için önerilmiyor

W3C'nin uyarısı çoğu kişiyi şaşırtır. Sebep, AAA ölçütlerinin bazılarının belirli içerik türleri için gerçekçi olmamasıdır — kılavuzun kendi ifadesiyle, bazı içerikler için AAA'ya uymak mümkün değildir.

En net örnek işaret dili çevirisidir (1.2.6, AAA). Her önceden kaydedilmiş sesli içeriğe işaret dili çevirisi eklemek, gerçek bir prodüksiyon maliyetidir ve küçük bir yayıncı için karşılanamaz olabilir. Aynı şekilde 1.4.8 «Görsel Sunum», satır uzunluğundan satır aralığına kadar bir dizi tipografik kısıt getirir ve editoryal tasarımla doğrudan çelişebilir.

Ama AAA'nın bazı kalemleri neredeyse bedavadır. Kontrast bunun en iyi örneği: 1.4.6 «Kontrast (Gelişmiş)» 7:1 ister ve bu, çoğu palette yalnız bir renk değişikliğidir. Bu sitenin gövde metni kâğıda karşı 18,15:1 ölçüyor — AAA eşiğinin iki buçuk katı — ve bunun hiçbir tasarım bedeli olmadı.

Doğru hedef nasıl seçilir

Seviye seçimi bir uyum kararı değil, bir öncelik kararıdır. Pratikte işe yarayan yaklaşım şudur.

1. 01AA'yı taban al — pazarlık dışı. Bütün proje bu seviyeye kurulur.
2. 02AAA'yı ucuz olduğu yerde topla — kontrast, odak görünümü, hedef boyutu. Maliyeti yoksa al.
3. 03AAA'yı pahalı olduğu yerde bırak — işaret dili, ayrıntılı görsel sunum kısıtları. Gerekçesini yaz.
4. 04Kritik akışlarda yükselt — iletişim formu, ödeme, giriş gibi tek yollu akışlarda AAA'ya çıkmak orantılıdır.
5. 05Kararı belgele — hangi AAA maddesinin neden alınmadığı yazılıysa, denetimde tartışma bitmiştir.

Son madde en çok atlanan ama denetimde en çok işe yarayan maddedir. «AAA hedeflemiyoruz» demek yeterli değildir; hangi maddeyi neden almadığınızı yazmak, bilinçli bir kapsam kararı ile gözden kaçmış bir kusur arasındaki farkı gösterir.

Ve bir hatırlatma: uygunluk beyanı verirken seviye, sitenin TAMAMI için geçerli olmalıdır. Tek bir sayfada AA ihlali varsa site AA'ya uygun değildir. Bu yüzden kapsamı dar tutup gerçekten karşılamak, geniş tutup kısmen karşılamaktan dürüsttür.

Kısmi uygunluk diye bir şey var mı

Sık sorulan bir soru: sitenin çoğu AA'ya uygun ama birkaç eski sayfa değil — «AA'ya uyguyuz» denebilir mi? WCAG'in cevabı nettir: hayır. Uygunluk beyanı, beyan edilen kapsamın TAMAMI için geçerli olmalıdır. Tek bir sayfada AA ihlali varsa, o kapsam AA'ya uygun değildir.

Ama kapsamı daraltmak meşrudur. «Bu sitenin tamamı AA'ya uygundur» yerine «bu sitenin ana akışları — ana sayfa, hizmetler, iletişim — AA'ya uygundur, arşiv bölümü hariçtir» demek hem dürüst hem geçerlidir. Kapsamı dar tutup gerçekten karşılamak, geniş tutup kısmen karşılamaktan her zaman iyidir.

Bu ayrım özellikle büyük ve eski sitelerde işe yarar. Bin sayfalık bir kurumsal siteyi bir seferde AA'ya taşımak gerçekçi değildir; ama dönüşüm yollarını — arama, ürün, form, ödeme — önce taşımak hem daha çok kullanıcıya dokunur hem beyan edilebilir bir sonuç üretir. Kapsam sonra genişletilir.

Seviye ve bütçe: neyin ne kadara mal olduğu

Seviye kararı pratikte bir bütçe kararıdır ve maliyetler kalemler arasında dramatik biçimde farklılaşır. Aynı seviyede yazan iki ölçütün maliyeti on kat ayrışabilir; bu yüzden «AAA pahalıdır» genellemesi yanlıştır.

1. 01Neredeyse bedava — kontrast eşiğini yükseltmek (palet kararı), odak halkasını kalınlaştırmak (tek CSS kuralı), dokunma hedefini büyütmek (ızgara kararı). Yeni projede maliyet sıfır.
2. 02Ucuz — başlık hiyerarşisini düzeltmek, form etiketlerini bağlamak, sayfa dilini bildirmek, bölge yapısı kurmak. Mevcut sitede saatler, yeni projede sıfır.
3. 03Orta — alternatif metin envanteri çıkarmak ve yazmak, hata mesajlarını canlı bölgeye bağlamak, klavye akışını baştan sona düzeltmek. Sayfa sayısıyla ölçeklenir.
4. 04Pahalı — video altyazısı ve dökümü, sesli betimleme, işaret dili çevirisi. Gerçek prodüksiyon maliyeti; içerik hacmiyle doğrusal artar.

Bu tablo, seviye tartışmasını daha verimli bir soruya çeviriyor: «AA mı AAA mı» değil, «hangi kalem ne kadar tutuyor ve kaç kullanıcıya dokunuyor». Kontrastta AAA'ya çıkmak bedavaysa alınır; videoda AAA pahalıysa gerekçesiyle bırakılır. Karar kalem bazındadır, seviye bazında değil.

Ve yeni bir projede tablonun ilk iki satırı tamamen sıfır maliyetlidir. Erişilebilirliğin baştan ele alınmasının en somut savunması budur: sonradan yapıldığında saatler süren işler, baştan yapıldığında hiç sürmez.

AAA pahalı değildir; bazı AAA kalemleri pahalıdır. Fark, kararı kalem bazında vermeyi mümkün kılar.