R
Renk körlüğü, belirli renkleri birbirinden ayırt edememe durumudur ve dünya nüfusunun kayda değer bir bölümünü, özellikle erkekleri etkiler. Erişilebilirlik
Renk körlüğü nedir?
Renk körlüğü, belirli renkleri birbirinden ayırt edememe durumudur ve dünya nüfusunun kayda değer bir bölümünü, özellikle erkekleri etkiler.
Web tasarımı açısından renk körlüğünün pratik sonucu tek bir kuralda toplanır: renk asla tek başına bilgi taşımamalıdır. WCAG 1.4.1 «Rengin Kullanımı» ölçütü bunu A seviyesinde şart koşar — yani taban seviyede bir gereklilik.
Kuralın ihlal edildiği tipik yerler bellidir. Form alanının hatalı olduğunu yalnız kırmızı çerçeveyle bildirmek, zorunlu alanları yalnız renkle işaretlemek, grafikteki serileri yalnız renkle ayırmak, ve bir durumu yalnız yeşil-kırmızı ikilisiyle göstermek.
Çözüm, renge bir ikinci işaret eklemektir; renk yerinde kalır. Hata durumunda metin, zorunlu alanda bir yıldız ya da açık bir etiket, grafikte farklı çizgi biçimleri ya da doğrudan etiketleme, durum göstergesinde bir ikon. Renk bunların üstüne gelen bir vurgu katmanı olarak kalır ve tek başına hiçbir bilgi taşımaz.
- Kırmızı-yeşil ayrımı en yaygın etkilenen çifttir; başarı/hata göstergelerinde en riskli kombinasyon budur.
- Mavi-sarı ayrımı daha nadir etkilenir ama sıfır değildir.
- Tam renk körlüğü çok nadirdir; çoğu durumda renkler görülür ama belirli çiftler ayırt edilemez.
- Kontrast oranı renk körlüğünü çözmez — iki renk aynı parlaklıkta ve farklı tonlarda olabilir; kontrast düşük, ayrım imkânsızdır.
Son madde önemlidir çünkü kontrast ile renk ayrımını karıştırmak yaygındır. Yeterli kontrast, metnin okunabilmesini sağlar; renk körlüğü kuralı ise bilginin renk DIŞINDA da taşınmasını ister. İkisi ayrı ölçütlerdir ve biri diğerinin yerine geçmez.
Test etmenin kolay yolu, sayfayı gri tonlamaya çevirmektir. Tarayıcı geliştirici araçları bunu tek tıkla yapabilir. Gri tonlamada hâlâ anlaşılan bir arayüz, renk körlüğü açısından güvenlidir.
Bir başka sık kırılan yer, bağlantıların yalnız renkle işaretlenmesidir. Gövde metni içinde yalnızca rengiyle ayrılan bir bağlantı, renk körlüğü olan kullanıcı için görünmez hâle gelir. WCAG bunun için özel bir kural tanır: metin içi bağlantı yalnız renkle ayrılıyorsa, çevresindeki metne karşı en az 3:1 kontrast taşımalı ve odak ya da fareyle üzerine gelindiğinde ek bir işaret göstermelidir.
Pratikte en güvenli çözüm alt çizgidir. Gövde metni içindeki bağlantıların altını çizmek, hem renk körlüğü sorununu tamamen ortadan kaldırır hem de hiçbir ek ölçüm gerektirmez — ve okuyucunun bağlantıyı tanıması için en tanıdık işarettir.
Sitenizin bu ölçütleri karşılayıp karşılamadığını bilmek isterseniz web erişilebilirlik denetimi her şablonu WCAG 2.2’ye göre madde madde ölçer, sorunları kaynağında düzeltir ve sonucu belgeler.
Erişilebilirlik
S
Saha verisi (Field data), gerçek kullanıcıların gerçek cihazlarda ve gerçek ağlarda yaşadığı performans ölçümlerinin toplamıdır. Performans
Search Console, bir sitenin Google aramasındaki durumunu izlemeye, sorunlarını görmeye ve gidermeye yarayan, Google’ın ücretsiz sunduğu bir hizmettir. Google’da görünmek
Semantik HTML, her öğenin görünüşü için değil anlamı için seçilmesidir — başlık için başlık öğesi, düğme için düğme öğesi, liste için liste öğesi. Erişilebilirlik
Sertifika kapsamı, bir belgenin hangi faaliyetleri, ürünleri ve tesisleri kapsadığını yazan, belgenin üzerindeki tanımdır. Sertifikalı üretim
Sıkıştırma, metin tabanlı kaynakların sunucudan gönderilmeden önce küçültülmesi ve tarayıcıda açılmasıdır. Performans
Site haritası (sitemap) Site haritası, bir sitedeki sayfaların adreslerini ve isteğe bağlı olarak son değişiklik tarihlerini arama motorlarına tek dosyada bildiren, çoğunlukla XML biçiminde yazılan bir dosyadır. Google’da görünmek
Soft 404, ziyaretçiye «sayfa bulunamadı» ya da boş bir içerik gösteren ama sunucudan hata kodu yerine 200 (başarılı) kodu dönen sayfadır; Google bu sayfaları hata sayfası olarak değerlendirir ve dizine eklemez. Site geçişi
Sosyal uygunluk denetimi, bir üretim tesisinde çalışma koşullarının, iş sağlığı ve güvenliğinin ve iş etiğinin bir davranış kuralları setine göre bağımsız bir denetçi tarafından incelenmesidir. Sertifikalı üretim
T
Tarama bütçesi, bir arama motorunun belirli bir sürede bir siteden çekmeye ayırdığı istek sayısıdır. Yanıt motoru
TLS sertifika ömrü, bir sitenin HTTPS bağlantısını sağlayan sertifikanın düzenlendiği günden geçerliliğinin bittiği güne kadar geçen süredir. Sertifikalı üretim
Toplam sahip olma maliyeti (Total cost of ownership (TCO)), bir varlığı ya da hizmeti satın almanın ve kullanım ömrü boyunca kullanmanın bütün maliyetlerinin toplamıdır. Sertifikalı üretim
TTFB (Time to First Byte), tarayıcının isteği göndermesiyle sunucudan ilk baytı alması arasında geçen süredir. Performans
U
URL envanteri, bir sitenin arama motorlarının bildiği bütün adreslerinin — güncel sayfalar, adres varyantları ve eski adresler — tek bir listede toplanmış hâlidir; site yenileme ve taşımada yönlendirme haritası bu listeden çıkarılır. Site geçişi
Ü
Ülke alan adı (ccTLD), belirli bir ülkeye tahsis edilmiş iki harfli üst düzey alan adı uzantısıdır. Çok dillilik
V
Varlık (Entity), arama ve yanıt motorlarının tanıdığı ayrı bir şey — bir kişi, kuruluş, yer, ürün ya da kavram — anlamına gelir. Yanıt motoru
W
WCAG (Web Content Accessibility Guidelines), W3C tarafından yayımlanan ve web içeriğinin erişilebilirliğini test edilebilir başarı ölçütleriyle tanımlayan uluslararası standarttır. Erişilebilirlik
X
x-default, hiçbir dil sürümü kullanıcının diline uymadığında gösterilecek varsayılan sayfayı bildiren özel bir hreflang değeridir. Çok dillilik
Y
Yapılandırılmış veri, bir sayfanın içeriğini makinelerin anlayabileceği standart bir sözlükle etiketleyen ek katmandır. Yanıt motoru
Yazı tipi alt kümesi, bir yazı tipi dosyasının yalnız gereken karakterlerle yeniden üretilmiş hâlidir. Çok dillilik
Yeniden akış (Reflow), bir değişiklik sonrası tarayıcının sayfadaki öğelerin konum ve boyutlarını baştan hesaplamasıdır. Performans
Yerel ayar (Locale), bir kullanıcının dilini ve bölgesini birlikte tanımlayan ve biçimlendirme kurallarını belirleyen ayardır. Çok dillilik
Yerelleştirme (Localization), içeriği hedef pazarın kültürüne, alışkanlıklarına ve arama diline uyarlama işidir; çeviriden daha geniş bir çalışmadır. Çok dillilik
Yönlendirme zinciri, bir adresin son adresine tek adımda değil, birden fazla yönlendirmeden geçerek ulaşmasıdır; örneğin eski adres önce ara bir adrese, oradan da son adrese yönlendiriliyorsa iki adımlık bir zincir vardır. Site geçişi