Cumhurbaşkanlığı erişilebilirlik genelgesi (2025/10): kimi kapsar, süreler ve kontrol listesi.

21 Haziran 2025’te Resmî Gazete’de yayımlanan 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, kamu kurumlarının yanı sıra bankaların, özel hastanelerin, yolcu taşıyan özel kuruluşların ve e-ticaret yapan hizmet sağlayıcıların web siteleri ile mobil uygulamalarının Bakanlığın A seviyesi kontrol listesine ve WCAG 2.2’ye uygun hâle getirilmesini ister.

Bu sayfa genelgenin ne dediğini ve pratikte ne anlama geldiğini anlatır. Baştan bir uyarı: burada yazanlar hukuki görüş değildir. Yükümlülüğünüzün kapsamı, kurumunuzun statüsüne ve sözleşmelerinize bağlıdır; bağlayıcı bir cevap için hukukçuya danışmak gerekir. Aşağıdakiler teknik çerçevedir.

Genelge ne diyor

Genelge, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’un bilgi ve iletişim teknolojisine erişilebilirlik şartına dayanıyor ve adı sayılan kurum ile şirketlerin web siteleri ve mobil uygulamalarının «Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi – A Seviyesi» ile WCAG 2.2’ye uygun hâle getirilmesini istiyor. Yani soyut bir «erişilebilir olsun» ifadesi değil, uluslararası bir standarda ve o standardın belirli bir seviyesine yapılan atıf.

Bu atıf önemlidir çünkü ölçülebilirlik getirir. «Erişilebilir site» tartışmalı bir kavramdır; «WCAG 2.2 A seviyesinin 31 başarı ölçütünü karşılayan site» tartışmasızdır — ya karşılar ya karşılamaz, ve her ölçüt tek tek sınanabilir.

Genelge kimi, hangi süreyle kapsıyor?

Genelge süreyi iki gruba ayırıyor ama başlangıç tarihini ayrıca yazmıyor. Resmî Gazete’deki yayım günü olan 21 Haziran 2025’ten sayıldığında birinci grubun süresi Haziran 2026’da doldu, e-ticaret grubununki Haziran 2027’de doluyor. Kendi tarihinizi resmî kaynaktan ve hukukçunuzdan doğrulayın; bu sayfa hukuki görüş değildir.

• Bir yıl · kamu — kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, belediyeler, kamu iktisadi teşebbüsleri, belediyeye ait şirket, işletme ve iştirakler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları.
• Bir yıl · özel — bankalar, özel hastaneler, Millî Eğitim Bakanlığı izniyle açılan özel öğretim kurumları.
• Bir yıl · ulaşım ve turizm — 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu kapsamındaki karayolu taşıtları, yolcu gemileri, demir yolu ve hava yolu ile yolcu taşıyan özel kuruluşlar, Kültür ve Turizm Bakanlığından işletme belgesi alan A Grubu acenteler.
• Bir yıl · haberleşme — elektronik haberleşme sektöründe 200.000’in üzerinde abonesi olan işletmeciler.
• İki yıl · e-ticaret — 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında elektronik ticaret yapan hizmet sağlayıcılar. Metinde ölçek eşiği yok; tüketiciye ve firmaya satış ayrımı da yok.

Süre dolunca ne oluyor?

Genelge süre dolduğunda uygulanacak bir yaptırım yazmıyor. Yazdığı şey bir izleme düzeni: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı başkanlığında bir İzleme Komisyonu, görüş veren bir Danışma Komisyonu ve izlenecek her kurumun, kuruluşun ve tüzel kişinin kendi bünyesinde kuracağı bir İnceleme Komisyonu. İnceleme Komisyonu kendi sitesini teknik olarak inceler ve raporunu İzleme Komisyonuna sunar; sonuç raporlarını Bakan duyurur. Komisyonların çalışma usulünü Bakanlık belirler.

İzleme süreci tamamlanıp erişilebilir bulunan kurum ve kuruluşa Bakanlık iki yıl süreyle Erişilebilirlik Logosu kullanım hakkı verir; logonun web sitesinde nasıl kullanılacağı erişilebilirlik logosu rehberinde. Kapsamda olup olmadığınızı ve İnceleme Komisyonunun raporuna ne gireceğini ölçerek çıkarmak web erişilebilirlik denetiminin ilk adımıdır.

Bakanlık kontrol listesi: 31 ölçüt, 126 soru

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, genelgenin ardından bir değerlendirme kontrol listesi yayımladı. Listenin 2026 tarihli sürümü (V2.2.30.01) WCAG 2.2’nin A seviyesindeki 31 başarı ölçütünü alıyor ve bunları 126 soruya açıyor; Bakanlığın 2025’teki duyurusu ilk sürüm için 122 soru diyordu, yani sayı sürümle değişebiliyor. Sorular dört prensip altında gruplanmış: algılanabilir, çalıştırılabilir, anlaşılabilir, sağlam.

31’den 126’ya açılma oranı tesadüf değil. Bir başarı ölçütü genellikle birden fazla durumu kapsar — örneğin «metin dışı içerik» ölçütü görselleri, ikonları, grafikleri, CAPTCHA’ları ve dekoratif öğeleri ayrı ayrı ilgilendirir. Kontrol listesi bu durumları tek tek soruya çevirerek denetimi öznellikten çıkarır.

Listenin asıl değeri kapsamı değil, tartışmayı bitirmesidir.

Pratikte bu, bir ihaleye ya da denetime giren ekip için şu anlama gelir: hazırlık, WCAG metnini yorumlamak değil, 126 sorunun her birine belgelenebilir bir cevap üretmektir. Listenin kendisi her soruyu «Evet» ya da «Hayır» ile yanıtlatır ve soruların her web sayfası ile her mobil ekran için ayrı değerlendirilmesini ister; her «Evet»in arkasında «şu ekranda şu şekilde karşılanıyor» diyen bir kanıt durmalıdır.

Kimi bağlar, kimi etkiler

Genelge yalnız kamu kurumlarını değil, adıyla saydığı özel kuruluşları da doğrudan kapsar: bankalar, özel hastaneler, özel öğretim kurumları, yolcu taşıyan özel kuruluşlar, A Grubu seyahat acenteleri, büyük elektronik haberleşme işletmecileri ve e-ticaret yapan hizmet sağlayıcılar. Ama etkisi orada bitmiyor ve bu, özel sektörde çalışan çoğu ekibin gözden kaçırdığı nokta.

• Kamu kurumu, üniversite, belediye, kamu iktisadi teşebbüsü ve belediye şirketi — doğrudan kapsamda, süre bir yıl. Site ve mobil uygulama.
• Kamuya yazılım/site satan tedarikçi — sözleşme üzerinden dolaylı kapsamda. Teslim ettiği ürün alıcının yükümlülüğünü karşılamak zorunda.
• Kamu ihalesine giren yazılım ya da tasarım firması — teknik şartnamede erişilebilirlik maddesi görmeyi beklemeli.
• Kurumsal alıcıya satan özel şirket — internetten sipariş alıyorsa e-ticaret satırına girebilir (genelge tüketiciye satış ile firmaya satış arasında ayrım yapmıyor); almıyorsa genelge bağlamıyor, ama alıcının tedarikçi denetimi bağlayabilir.
• E-ticaret yapan KOBİ — genelge bu satır için ölçek eşiği yazmıyor; süre iki yıl. Satış yapmayan tanıtım sitesi ise adı sayılan grupların hiçbirinde değil; yine de 6563’teki «elektronik ticaret» tanımı geniş olduğundan kendi durumunuzu hukukçuya doğrulatın.

Yani doğru soru «bu genelge beni bağlıyor mu» değil, «müşterimi bağlıyor mu» olabilir. Bir tedarikçi olarak erişilebilir teslim etmek, müşterinin denetimden geçmesini sağlar ve bu giderek bir satış argümanına dönüşüyor.

A seviyesi yeterli mi

Genelge A seviyesini referans alıyor. Ama A, taban seviyedir: karşılanmadığında içeriğin bazı kullanıcılar için tamamen erişilemez olduğu ölçütleri kapsar. Kullanılabilir bir deneyim için genellikle yeterli değildir.

Somut örnek: kontrast oranı A seviyesinde hiç yer almaz. 1.4.3 «Kontrast (Minimum)» AA seviyesindedir. Yani yalnız A hedefleyen bir site, gövde metnini zeminine karşı 2:1 kontrastla yayımlayıp teknik olarak uyumlu sayılabilir — oysa o metin düşük görme keskinliği olan biri için okunmaz, güneş altındaki telefonda herkes için okunmaz.

Aynı şey odak göstergesi için de geçerli: 2.4.7 «Odak Görünür» AA seviyesindedir. A seviyesi klavye erişimini şart koşar ama odağın görünmesini şart koşmaz — klavyeyle gezilebilen ama nerede olduğunuzu göremediğiniz bir site A’ya uygun olabilir.

Bu yüzden pratik tavsiye şudur: genelgeye A yeterli olsa da hedefi AA koyun. A’dan AA’ya geçişin en sık kalemleri kontrast ve görünür odaktır; ikisi de ölçülebilir ve ikisi de tasarımın en alt katmanında — renk ve bileşen kararlarında — çözülür. Avrupa’da web erişilebilirliğinin başvurulan standardı EN 301 549 de web bölümünde WCAG’in A ve AA ölçütlerini birlikte ister.

Hazırlık: pratik sıra

Denetime hazırlanan bir ekip için, kontrol listesini soru soru yürümeden önce yapılacak dört şey var. Bunlar listedeki soruların önemli kısmını toplu hâlde kapatır.

• Klavye turu — fare olmadan siteyi baştan sona kullan. Kullanılabilirlik ilkesinin çoğu sorusu burada cevaplanır.
• Semantik temizlik — başlık hiyerarşisi, bölge yapısı, form etiketleri. Sağlamlık ve anlaşılabilirlik ilkelerinin tabanı.
• Alternatif metin envanteri — her görselin durumu belirlenmeli: bilgilendirici mi, dekoratif mi. Dekoratif olana BOŞ alternatif verilir, atlanmaz.
• Kanıt dosyası — her soru için ekran görüntüsü değil, tekrar edilebilir bir ölçüm. Denetim yenilendiğinde aynı kanıt yeniden üretilebilmeli.

Son madde en çok atlanandır ve en pahalıya mal olandır. Bir kereye mahsus yapılan erişilebilirlik düzeltmesi, sonraki üç dağıtımda sessizce bozulur. Kanıt tekrar üretilebilir bir ölçüme bağlıysa — otomatik bir teste, bir kontrol betiğine — bozulma anında görünür. Bağlı değilse, bir sonraki denetimde yeniden keşfedilir.

Genelge bir erişilebilirlik beyanı istemiyor; AB’nin kamu sitelerine uyguladığı model ise istiyor. Denetimin sonucunu kamuya açıklamak isteyen bir kurum için erişilebilirlik beyanı kanıt dosyasının okunur özetidir.

126 soru dört ilke altında neyi soruyor

Kontrol listesi soruları dört ilkeye dağıtır ve dağılım, denetimin nereye ağırlık verdiğini gösterir. Hazırlık yaparken bu dağılımı bilmek, zamanı doğru yere ayırmayı sağlar.

• Algılanabilir — metin dışı içeriğin alternatifi, sesli ve görüntülü içeriğin dökümü, bilginin yalnız renkle ya da yalnız biçimle taşınmaması, metnin yeniden boyutlandırılabilmesi.
• Çalıştırılabilir — her işlevin klavyeyle yapılabilmesi, odak tuzağı olmaması, zaman sınırlarının ayarlanabilmesi, nöbet tetikleyebilecek yanıp sönmenin bulunmaması, sayfa başlığının anlamlı olması.
• Anlaşılabilir — sayfa dilinin bildirilmesi, odaklanmanın beklenmedik bağlam değişikliği yaratmaması, hataların tanımlanması, form alanlarının etiketli olması.
• Sağlam — işaretlemenin yardımcı teknolojiler tarafından yorumlanabilir olması, arayüz bileşenlerinin ad-rol-değer üçlüsünü doğru bildirmesi.

Dikkat edilmesi gereken nokta: bu ilkelerin hiçbiri «görsel tasarım» başlığı taşımıyor. A seviyesi neredeyse tamamen yapısal ve semantik bir denetimdir — HTML’in doğru yazılıp yazılmadığına bakar. Görsel kalemler (kontrast, odak görünürlüğü) AA’da başlar.

Kontrol listesinin sorduğu hangi kusurlar kolay düzelir?

Aşağıdaki dört kusur Bakanlık listesinde doğrudan soruluyor — metin dışı içerik (BK 1), bilgi ve ilişkiler (BK 5), varsayılan içerik dili (BK 24), etiketler ve talimatlar (BK 29) — ve dördü de kaynakta birkaç satırla düzelir.

Form etiketleri. Görsel olarak etiket varmış gibi duran ama programatik olarak alana bağlanmamış metinler en sık kusurdur. Ekran okuyucu «düzenleme alanı» der ve hangi alan olduğunu söyleyemez. Çözüm etiket öğesini alana bağlamaktır; yer tutucu metin etiket yerine geçmez.

Görsel alternatifleri. İki uçta da hata var: bilgilendirici görselin alternatifsiz bırakılması, ve dekoratif görselin dosya adıyla ya da «resim» gibi anlamsız bir metinle etiketlenmesi. Dekoratif görselin doğru alternatifi BOŞTUR — böylece ekran okuyucu onu atlar.

Başlık hiyerarşisi. Görsel büyüklük için seçilen başlık düzeyleri (küçük görünsün diye h4 kullanmak gibi) belge yapısını bozar. Ekran okuyucu kullanıcısı sayfada başlıklara göre gezinir; bozuk hiyerarşi onun içindekiler tablosunu bozar.

Sayfa dili. Kök öğede dil bildirimi olmaması ya da yanlış olması, ekran okuyucunun metni yanlış telaffuz etmesine yol açar. Türkçe içeriğin İngilizce ses motoruyla okunması, dinleyen için anlaşılmaz bir sonuç üretir. Tek satırlık düzeltme, büyük etki.

Avrupa Erişilebilirlik Yasası ile ilişki

Türkiye’deki genelge tek başına durmuyor; uluslararası bir eğilimin parçası. Avrupa Erişilebilirlik Yasası (Direktif (AB) 2019/882) 28 Haziran 2025’ten beri AB’deki tüketiciye sunulan belirli ürün ve hizmetlere — e-ticaret dahil — erişilebilirlik yükümlülüğü getiriyor; on kişiden az çalışanı olan ve yıllık cirosu ya da bilanço toplamı iki milyon avroyu aşmayan mikro işletmeler hizmet yükümlülüğünden muaf.

AB’deki tüketiciye internetten satış yapan bir Türk şirketi için bu doğrudan anlam taşıyor: direktif hizmet sağlayıcıyı hizmeti AB pazarında sunan ya da AB’deki tüketiciye teklif eden kişi olarak tanımlıyor ve şirketin nerede kurulu olduğunu şart koşmuyor. Yalnız firmalara satan ihracatçıyı ise doğrudan kapsamıyor; etkisi, müşterinin kendi yükümlülüğü varsa sözleşme şartları üzerinden gelir. Çok dilli bir B2B sitesi kuran bir üreticinin erişilebilirliği dert etmesinin sebebi hayırseverlik değil, pazara erişimdir.

Pratik sonuç: AA’yı taban almak, Türkiye’deki genelgenin istediği A seviyesini kapsar ve AB tarafında EN 301 549’un web bölümünün çekirdeğini karşılar; direktif ayrıca hizmetin erişilebilirlik bilgisinin genel şartlarda yayımlanmasını ister. İki ayrı uyum çalışması yapmak yerine tek bir standarda çalışmak, uzun vadede belirgin biçimde ucuzdur.

Yasanın Türk firmalarını hangi durumda kapsadığı — tüketiciye satış ile firmaya satış ayrımı, mikro işletme istisnası, Almanya’daki karşılığı BFSG — Avrupa Erişilebilirlik Yasası rehberinde ayrıca anlatıldı.

Uyum bir kez değil, sürekli

Erişilebilirlik denetimlerinin en pahalı yanı, düzeltmenin kendisi değil düzeltmenin bozulmasıdır. Bir kereye mahsus yapılan iyileştirme, sonraki üç dağıtımda sessizce geri alınır: yeni bir bileşen odak halkasını kaldırır, yeni bir renk kontrastı düşürür, yeni bir görsel alternatifsiz gelir.

Bunun tek gerçek çözümü, erişilebilirlik kararlarını insan dikkatine değil koda bağlamaktır. Kontrast oranları palet dosyasında hesaplanıp teste bağlanırsa, yanlış renk çifti dağıtıma çıkamaz. Odak halkası bir token’sa unutulamaz. Alternatif metin zorunlu bir alan hâline getirilirse boş kalamaz.

Denetimden geçmek bir gün sürer; geçmiş kalmak bir sistem gerektirir.

Bu yaklaşımın somut karşılığı şudur: her erişilebilirlik kararının bir nöbetçisi olur ve nöbetçi her dağıtımda koşar. Kusur ortaya çıktığında bir sonraki denetimde değil, o dağıtımda görünür — ve düzeltilmesi dakikalar sürer, günler değil.