Erişilebilirlik overlay’i.
Erişilebilirlik overlay’i, bir web sitesine tek satırlık üçüncü taraf betikle eklenen ve sayfa yüklendikten sonra erişilebilirlik sorunlarını bir kullanıcı araç çubuğuyla ya da kodu otomatik onarmaya çalışarak örtmeyi amaçlayan yazılımdır.
Türkçede çoğu zaman «erişilebilirlik eklentisi» ya da «erişilebilirlik aracı» diye anılır; kaynakta düzeltmenin karşısındaki seçenektir. Bu stüdyonun web erişilebilirlik denetimi ikincisini yapar. Sayfanın köşesinde bir düğme belirir; tıklanınca yazı boyutu, kontrast, satır aralığı gibi ayarlar açılır. Bazı ürünler buna ek olarak sayfanın kodunu arka planda değiştirir: görsellere alternatif metin üretir, öğelere rol ekler, odak sırasını düzeltmeye çalışır.
Uzmanların ortak bildirisi (Overlay Fact Sheet) iki türü ayrı değerlendiriyor. Araç çubuğu türünün sunduğu ayarların karşılığı çoğu kullanıcıda işletim sisteminde, tarayıcıda ya da kendi yardımcı teknolojisinde zaten var. Otomatik onarım türü ise asıl sorunların bir kısmında güvenilir sonuç veremiyor: görselin sayfadaki amacını bilmeden yazılan alternatif metin, form alanını doğru etikete bağlayamamak, eksik klavye davranışı ve sonradan değişen içerik. Bildiri ayrıca yardımcı teknoloji kullanımını algılayan eklentilerin ziyaretçinin engellilik durumunu açığa çıkarabileceği uyarısını yapıyor.
Tartışmanın hukuki yanı da var. WCAG uygunluğu tam sayfalar ve ilgili seviyenin tüm başarı ölçütleri için değerlendirilir; bir katman bu değerlendirmenin yerine geçmez. ABD Federal Ticaret Komisyonu 2025’te bir eklenti üreticisinin «her siteyi WCAG’e uygun yapar» iddiasını kanıtsız buldu ve iddianın kanıt olmadan tekrarlanmasını yasakladı. Bu bir hukuki görüş değildir; kendi yükümlülüğünüz için resmî kaynağa bakın.
Karşı yol kaynakta düzeltmedir: sorunu sitenin şablonunda, bileşeninde, renk kararlarında ve içeriğinde gidermek. Bu sitede bir overlay yok; sayfa güvenlik politikası gereği yalnız kendi sunucusundan betik yüklüyor. Odak halkası 2 piksel kalınlığında bir tasarım kararı, dokunma hedefleri en az 44 piksel ve ikisi de her sürümde süitte ölçülüyor. İki yolun ölçüt ölçüt karşılaştırması overlay mi, kaynakta düzeltme mi sayfasında.
Pratik ayırt etme yolu basit: bir ürün «tek satır kodla uyumlu olun» diyorsa, soru o satırın hangi başarı ölçütünü nasıl karşıladığı ve bunun hangi değerlendirme raporuyla gösterildiğidir. Cevap bir rapor değil bir vaatse, uygunluğun kanıtı da yoktur. Aynı soru bir erişilebilirlik beyanı için de sorulur: beyan, arkasındaki değerlendirme kadar güvenilirdir.