Türk üreticilerin sertifika sayfalarını ölçtük.

Ne bulduk?

• Ulaşabildiğimiz 77 sitenin 42’sinde ana sayfadan bağlanan bir sertifika ya da kalite sayfası vardı; belge taşıyanı 34 (%44,2).
• Belge taşıyan 34 sayfanın 4’ü belgeleri kayıt olarak veriyordu, yani en az bir belgenin yanında metin olarak iki künye: %11,8. 19 sayfada belgenin taranmış kopyası ya da PDF’i vardı ama künye yoktu; 11 sayfada yalnız logo ya da belge adı.
• Kapsam yazan sayfa 10, belgeyi veren kuruluşu yazan 9, geçerlilik tarihi yazan 0.
• Belgenin doğrulanabileceği bir sorgulama sayfasına bağ ya da QR kod veren sayfa 0.
• Belgeyi makinenin okuyacağı biçimde işaretleyen sayfa (hasCertification) 0.

Hangi siteleri, nasıl ölçtük?

Örneklem, İhracatçı siteleri 2026 ölçümünün örneklemi: dört ildeki ihracatçılardan kendi sitesi olanlar. Bu ölçümün paydası 81 site; hizmet ihracatçısı olan 4 site ölçüldü ama paydaya alınmadı, çünkü bir üretim belgesi beklenmiyor. Makine üreticileri ana örneklemde olmadığı için ayrı bir küçük grupla ölçüldü ve ayrı sayıldı.

Her siteye tek bir yerden, sırayla ve kimliğimizi gizlemeden en çok altı bağlantı açtık: robots.txt, ana sayfa, sertifika sayfası, site haritası, http adresi ve TLS el sıkışması. robots.txt’e uyduk; kökü bize kapalı bir site yalnız kaydedildi. Sertifika sayfasını, ana sayfanın bağlarında «sertifika», «belge», «kalite», «certificate» ve karşılıklarını arayarak otomatik bulduk; görselleri ve PDF’leri açmadık.

Her sertifika sayfası altı soruyla elle kodlandı: belgeler kayıt mı, yalnız logo mu; kapsam, veren kuruluş ve geçerlilik tarihi yazıyor mu; doğrulama bağı ya da QR var mı; ISO logosu kullanılmış mı. Kodlayıcılar yapay zekâ oturumlarıydı: iki oturum sayfaları bölüştü, rastgele seçilen 10 sitenin kodları ilk kodları görmeyen üçüncü bir oturumca yeniden yapıldı. İki okuma 60 kodun 59’unda aynıydı (%98,3). İkinci okumanın gösterdiği belirsizlikler kodlama formuna karar kuralı olarak yazıldı ve bütün sitelere aynı biçimde uygulandı; 11 kod bu kurallarla değişti.

Kaç sitede bir sertifika sayfası var?

Ulaşabildiğimiz 77 sitenin 42’sinde ana sayfa bir sertifika ya da kalite sayfasına bağlanıyordu. Bunların 6’sı belge taşımıyordu: bir haber, bir kalite politikası ya da yatırımcı ilişkileri sayfasıydı. 2 sayfa okunamadı. Geriye belge taşıyan 34 sayfa kaldı; aşağıdaki oranların tabanı bu sayfalar.

Belgeler kayıt olarak mı, logo olarak mı duruyor?

Çoğunlukla kopya ya da logo olarak. Bir belgeyi kayıt saymak için ölçütümüz düşüktü: en az bir belgenin yanında, metin olarak, kapsam, veren kuruluş, geçerlilik tarihi ve belge numarasından en az ikisi. Bu ölçütü 34 sayfanın 4’ü karşıladı. En sık görülen biçim belgenin taranmış görüntüsü ya da PDF’iydi (19 sayfa): belge oradaydı ama künyesi görüntünün içindeydi, yani ne ekran okuyucu ne arama motoru ne de yapay zekâ tarayıcısı onu sayfanın metni olarak okuyabiliyordu.

Otomatik sayım aynı tabloyu gösteriyor: belge taşıyan sayfaların 8’inde bir ISO standardı sürümüyle (ör. «ISO 9001:2015») yazılmıştı, 0’ında metinde bir belge numarası desenine rastladık.

Hangi bilgiler yazılıyor, hangileri eksik?

Belgenin neyi kapsadığını yazan sayfa 10 (%29,4), belgeyi veren kuruluşu yazan 9 (%26,5). Geçerlilik tarihi hiçbir sayfanın metninde yoktu. Bazı sitelerde tarih yalnız PDF’in dosya adında geçiyordu; dosya adı okura gösterilmediği için onu saymadık.

Bu üç bilgi bir alıcının ilk eleme sorusu: belge benim alacağım ürünü kapsıyor mu, kim vermiş, hâlâ geçerli mi? Sayfada yazmadıklarında alıcı ya belgeyi açıp okumak ya da sormak zorunda kalıyor.

Alıcı belgeyi sitede doğrulayabiliyor mu?

Bu ölçümde hayır. Belge taşıyan 34 sayfanın hiçbiri belgeyi veren kuruluşun ya da standart sahibinin sorgulama sayfasına bağlanmıyor, hiçbiri sayfada bir QR kod göstermiyordu. Bu, belgelerin doğrulanamaz olduğu anlamına gelmiyor: akredite belgeler uluslararası bir veritabanında aranabiliyor ve Türkiye’de akredite kuruluşların belgelerinde bir doğrulama kare kodu bulunuyor. Ama alıcı bu yolu sitede bulamıyor; kendisi aramak zorunda.

Makine okunur katmanda da durum aynı: ana sayfasında kurumu tanımlayan bir Organization işaretlemesi olan site 23 / 77, sertifika sayfasında belgeyi işaretleyen hiç yok.

ISO logosu kullanılıyor mu?

Kesin olarak söyleyebildiğimiz bir kullanım yok: dosya adı ya da alt metni ISO kuruluşunun kendi logosunu adlandıran görsel 0. Ama 11 sayfada adında «ISO» geçen bir rozet vardı ve görseli açmadığımız için bunun belgelendirme kuruluşunun işareti mi, ISO’nun logosu mu olduğunu ayıramadık. ISO, belgeli firmaların kendi logosunu kullanamayacağını söylüyor; bu sayı bir alt sınır değil, bir belirsizlik.

Makine üreticilerinde durum ne?

Makine üreticilerini ayrı bir küçük grupla ölçtük: 8 site. Bunların 3’ünde belge taşıyan bir sertifika sayfası bulduk. Bu sayı bir oran vermeye yetmiyor; bu yüzden makine grubu için yüzde yazmıyoruz.

Ölçümün sınırları neler?

• Tek bir an ve tek bir yer: 10 Kasım 2026’nın fotoğrafı.
• Sertifika sayfasını ana sayfanın bağlarından otomatik bulduk ve tek bir sayfa okuduk; belgeler başka bir sayfadaysa bu ölçüm onları görmedi.
• Görselleri ve PDF’leri açmadık: künye belgenin görüntüsünde olabilir. Ölçtüğümüz şey belgenin var olup olmadığı değil, sitenin metninde okunup okunamadığı.
• Kodlayıcılar aynı modelin üç ayrı oturumuydu; bağımsız insan kodlayıcılar arasındaki uyum daha düşük olabilir.
• Otomatik sayımlarda sayfanın HTML yorumlarındaki metin de sayılmış olabilir; elle kodlamada sayılmadı.
• Örneklem dört ilin ihracatçıları; Türkiye’nin bütün üreticileri değil.

Veri ve yöntem nerede?

Site başına anonim veri JSON ve CSV olarak CC BY 4.0 lisansıyla yayımlanıyor: rasathane/uretici-2026-11/veri.csv ve veri.json. Satırlarda site adı ve il yok; sektör, her grupta en az üç site kalacak biçimde gruplandı. Kodlama formu ve karar kuralları aynı klasörde. Ölçüm tools/uretici-olcum.mjs, kodlamanın birleştirilmesi tools/uretici-kodlama.mjs, özet tools/uretici-ozet.mjs ile yapıldı.

Kendi sitenizde ne yapabilirsiniz?

Sertifika sayfanızı bu ölçümün altı sorusuyla okuyun: her belgenin yanında kapsam, veren kuruluş, belge numarası ve geçerlilik tarihi metin olarak yazıyor mu, alıcı belgeyi nerede doğrulayacağını sayfada görüyor mu? Belge kaydının nasıl kurulacağı sertifikalı üretici web sitesi rehberinde, doğrulama yolları sertifika doğrulama rehberinde, kapsamın ne olduğu sertifika kapsamı maddesinde.