Erişilebilirlik beyanı nasıl yazılır (örnek beyanla).

Erişilebilirlik beyanı, bir web sitesinin hangi erişilebilirlik standardını hedeflediğini, bugün ne ölçüde karşıladığını, bilinen eksiklerini ve erişemeyen bir kullanıcının nasıl ulaşabileceğini yazan kamuya açık sayfadır. İyi bir beyan bir iddia değil, bir değerlendirmenin özetidir; bu yüzden denetimden sonra yazılır.

Beyanın kimden istendiği ülkeye göre değişiyor. Türkiye’de 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi siteleri kontrol listesine uygun hâle getirmeyi istiyor ama bir beyan yayımlamayı istemiyor. Avrupa Birliği’nde kamu kurumlarının siteleri için beyan zorunlu ve Komisyon bir örnek beyan modeli yayımladı. Avrupa Erişilebilirlik Yasası ise tüketiciye hizmet sunan şirketlerden, hizmetin erişilebilirlik gereksinimlerini nasıl karşıladığını anlatan bir bilgiyi genel şartlarda yayımlamalarını istiyor. W3C de zorunluluk olmasa bile her kuruma beyan öneriyor. Bu sayfa hukuki görüş değildir; size hangi kuralın uygulandığını resmî kaynaktan doğrulayın.

Hangi çerçevede yazılırsa yazılsın, beyanın değeri arkasındaki ölçüme bağlı. Ölçülmemiş bir beyan bir vaattir ve ilk şikâyette güvenini kaybeder. Beyana giren her satırı sınayıp kaydetmek web erişilebilirlik denetiminin son adımıdır; Türkiye’deki çerçeve genelge rehberinde, Avrupa’daki çerçeve Avrupa Erişilebilirlik Yasası rehberinde anlatıldı.

Erişilebilirlik beyanında hangi bölümler olmalı?

W3C’nin rehberi asgari içeriği üç maddeyle tanımlıyor: engelli kullanıcılar için erişilebilirliğe bağlılık, uygulanan standart (örneğin WCAG 2.2) ve sorun yaşayan kullanıcı için iletişim bilgisi. Önerdiği ek içerik şunlar: bilinen sınırlar, kurumun aldığı önlemler, desteklenen tarayıcılar gibi teknik önkoşullar, içeriğin sınandığı ortamlar ve ilgili ulusal mevzuat.

Avrupa Birliği’nin kamu sektörü için yayımladığı örnek beyan (Uygulama Kararı 2018/1523) daha sıkı ve daha iyi bir iskelet sunuyor. Zorunlu bölümleri şunlar:

• Beyan — kurumun hangi site ya da uygulamayı erişilebilir kılmayı taahhüt ettiği ve beyanın kapsamı.
• Uygunluk durumu — üç seçenekten biri: tam uyumlu, kısmen uyumlu ya da uyumlu değil.
• Erişilemeyen içerik — nedeniyle birlikte: standarda uymayan içerik, orantısız yük gerekçesiyle geçici olarak bırakılan içerik ya da mevzuatın kapsamı dışındaki içerik; varsa erişilebilir alternatif.
• Beyanın hazırlanışı — hazırlanma tarihi, kullanılan değerlendirme yöntemi ve son gözden geçirme tarihi.
• Geri bildirim ve iletişim — kullanıcının erişemediği içeriği bildirebileceği yol ve bu bildirimleri işleyen birimin iletişim bilgisi.
• Yaptırım süreci — yanıt tatmin etmezse kullanıcının başvurabileceği makam.

Model bir de isteğe bağlı bölüm listesi veriyor: yasal asgarinin üstüne çıkma niyeti, düzeltme planı ve takvimi, beyanın yönetimce onaylanması, sitenin yayın ve son büyük güncelleme tarihleri, değerlendirme raporuna bağlantı ve engelli kullanıcılar için ek telefon desteği.

«Tam uyumlu» ne zaman yazılabilir?

Modelin dipnotları üç durumu açıkça tanımlıyor. «Tam uyumlu» yalnız standardın ya da teknik şartnamenin tüm gereklilikleri istisnasız karşılanıyorsa seçilir. «Kısmen uyumlu» gerekliliklerin çoğu karşılanıyor ama istisnalar varsa seçilir. «Uyumlu değil» ise gerekliliklerin çoğu karşılanmıyorsa. Ayrıca beyandaki ifadelerin gerçek bir değerlendirmeye dayanması gerekiyor — kurumun öz değerlendirmesi ya da üçüncü tarafın değerlendirmesi — ve kullanılan yöntem beyanda yazılıyor. Model, tam uyum beyan eden kurumun değerlendirme raporuna bağlantı vermesini özellikle öneriyor.

WCAG’in kendi uygunluk kuralı da aynı yöne işaret eder: bir seviye, beyan edilen kapsamın tamamı için geçerli olmalıdır (WCAG). Tek bir sayfada tek bir ölçüt kırılıyorsa o kapsam o seviyeye uygun değildir. Bu yüzden dar ama doğru bir kapsam, geniş ama kısmen doğru bir kapsamdan daha savunulabilirdir.

Tam uyum bir sıfat değil, bir değerlendirme raporunun sonucudur.

Bilinen eksikler nasıl yazılır?

Hem W3C hem AB modeli aynı şeyi istiyor: eksik, teknik olmayan bir dille ve kullanıcının karşılaşacağı biçimde anlatılsın. «1.3.1 ihlali» okuyana bir şey söylemez; «ürün kataloğu PDF’lerinde başlık yapısı yok, ekran okuyucuyla bölümler arasında gezinilemiyor» söyler. Modelin kendi örneği de böyle: bir belge paylaşım uygulamasının giriş formunun klavyeyle tam kullanılamadığını yazıyor. İlgili ölçüt numarası parantez içinde eklenebilir; ama cümlenin kendisi kullanıcıya yazılır.

Eksiğin yanına iki şey daha yazılmalı: varsa erişilebilir alternatif (aynı bilgi başka nerede?) ve düzeltme planı. Eksiği ve planı açıkça yazılmış bir beyan bir söz değil bir yol haritası olur; eksiği hiç yazılmamış bir beyan, ilk kullanıcı şikâyetinde çelişkiye düşer.

Erişilebilirlik beyanı ne sıklıkla güncellenir?

AB modeli beyandaki ifadelerin doğruluğunun düzenli olarak ve en az yılda bir gözden geçirilmesini, sitenin büyük bir revizyonundan sonra da yeni bir değerlendirme yapılıp beyanın güncellenmesini öneriyor. Beyana her sayfadan ulaşılabilmesi — örneğin üst ya da alt bilgide sabit bir bağlantıyla — ve mümkünse makine okunur bir biçimde de sunulması isteniyor. Pratikte beyanın tarihi, bir sonraki denetimin takvimidir.

Örnek beyan: bu sitenin kendi durumu

Aşağıdaki örnek bu sitenin bugünkü durumuyla yazıldı ve AB modelinin iskeletini izliyor. Yalnız ölçtüğümüz şeyleri içeriyor. Tam bir elle değerlendirmeye dayanmadığı için uygunluk hükmü vermiyor — ne «tam» ne «kısmen». Bu, örneğin eksik yanı değil, göstermek istediği yanı: hüküm, onu taşıyacak değerlendirme yoksa yazılmaz.

• Taahhüt — www.murattunali.com.tr, görme, işitme, hareket ya da bilişsel farklılığı olan kişiler dahil herkes tarafından kullanılabilmeyi hedefler.
• Kapsam — www.murattunali.com.tr alan adındaki Türkçe, İngilizce ve Almanca web sitesi. Mobil uygulama yoktur.
• Hedef standart — WCAG 2.2, AA seviyesi.
• Uygunluk durumu — bu beyan tam bir elle değerlendirmeye dayanmadığı için «tam uyumlu» ya da «kısmen uyumlu» hükmü verilmemiştir.
• Değerlendirme yöntemi — öz değerlendirme. Her sürüm yayından önce otomatik bir erişilebilirlik denetiminden (axe) ve 1608 testlik bir test süitinden geçer. Süit odak halkasının 2 piksel kalınlığını, dokunma hedeflerinin en az 44 piksel olmasını, AA kontrast eşiklerini ve işletim sisteminde hareket azaltma tercihi açıkken animasyon katmanlarının kurulmadığını ölçer.
• Bilinen sınırlar — otomatik denetim her sayfayı tek tek değil, her sayfa şablonunu temsil eden sayfaları tarar. Otomatik araçlar WCAG ölçütlerinin yalnız bir bölümünü sınayabilir. Bu beyanın dayanağı yalnız yukarıdaki iki otomatik katmandır; ekran okuyucu turu ve kullanıcı testi bu beyana dahil değildir.
• Geri bildirim — sitede erişemediğiniz bir içerik ya da işlev varsa iletişim sayfasındaki formdan bildirin.
• Hazırlanma — 23 Eylül 2026 (taslak).

Bu örnekte en değerli satır «bilinen sınırlar». Okura neyin ölçüldüğünü değil, neyin ölçülmediğini söyler ve beyanın güvenilirliği tam olarak oradan gelir. Bu sitenin kendi geçmişinde otomatik raporun yeşil olduğu bir gün, iletişim formundaki alanların sınırı zemine karşı WCAG’in 3:1 eşiğinin altındaydı; araç o soruyu sormuyordu. Sınır düzeltildi ve bir nöbetçi eklendi, ama ders beyana da taşınır: bir aracın geçtiği yer ile bir aracın hiç bakmadığı yer aynı şey değildir (otomatik denetimin sınırları).

Beyanda neler yazılmamalı?

• Ölçülmemiş uyum hükmü — «sitemiz tamamen erişilebilirdir» gibi, arkasında değerlendirme olmayan cümle.
• Bir eklentiyi uyumun kanıtı saymak — sayfaya yüklenen bir erişilebilirlik eklentisi uygunluk değerlendirmesinin yerini tutmaz; farkı overlay mi, kaynakta düzeltme mi karşılaştırmasında.
• Yalnız ölçüt numaraları — kullanıcının karşılaşacağı sorunu anlatmayan teknik liste.
• Tarihsiz beyan — ne zaman ve hangi yöntemle hazırlandığı yazmayan beyan doğrulanamaz.

Beyanı yazmadan önce ne gerekir?

Bir değerlendirme. Genelge kapsamındaysanız Bakanlığın A seviyesi kontrol listesi soru soru yürünür; AB’deki tüketiciye hizmet sunuyorsanız web tarafında EN 301 549’un web bölümü, yani WCAG’in A ve AA ölçütleri esas alınır. Değerlendirme şablon şablon yapılır: her sayfa değil, her sayfa türü ve her kritik akış — iletişim, teklif, ödeme. Sonuç beyana üç şey verir: hangi ölçütün karşılandığı, hangisinin karşılanmadığı ve bunların nasıl ölçüldüğü. Bu üçü elinizdeyse beyan birkaç paragraftır; ellerinizde değilse beyan yazılmamalı, önce ölçülmelidir.