Sitede «çevre dostu» yazmak: Türkiye ve AB kuralları.
Bir web sitesinde «çevre dostu», «yeşil» ya da «sürdürülebilir» yazmak Türkiye’de açıklama şartına bağlıdır: beyanın ürünün hangi parçasını ya da yaşam döngüsünün hangi sürecini kapsadığı ve nasıl ölçüldüğü yazılmalıdır. Bu kural 2022’den beri Reklam Kurulu’nun kılavuzunda, 1 Ağustos 2026’dan beri doğrudan Ticari Reklam Yönetmeliği’nde; AB’de ise tüketiciye yönelik genel çevre beyanı 27 Eylül 2026’dan beri yasak.
«Çevre dostu» yazmak serbest mi?
Açıklamasız yazmak serbest değil; ürünün hangi parçasının, hangi ölçüyle çevreye yararlı olduğu söylendiğinde yazılabilir. Hangi kuralın bağladığı satışın kime yapıldığına göre değişir: Ticari Reklam Yönetmeliği ve Reklam Kurulu’nun kılavuzu tüketiciye yönelik reklamı kapsıyor, internet sitesi de bir reklam mecrası. Yalnız firmalara satan bir üreticide çevre beyanı Türk Ticaret Kanunu’nun 55. maddesinden — kendi işi hakkında gerçeğe aykırı ya da yanıltıcı beyan — sorulur; AB’de işletmeler arası reklam için 2006/114 sayılı Direktif, reklamverenden olgusal iddialarının ispatının istenebileceğini söylüyor. Yani B2B bir sitede yasak dar, ama ispat yükü aynı.
Türkiye’de kural ne?
1 Ağustos 2026’dan beri kural doğrudan Yönetmelikte. Değişiklik «çevresel beyan» tanımını ekledi (md. 4(1)(r)) ve üç şey istedi: genel içerikli çevre kavramları açıklamasız ya da belirsizlik yaratacak biçimde kullanılamaz (md. 17(5)); beyanın ürünün hangi bölümü, parçası ya da yaşam döngüsünün hangi süreciyle ilgili olduğu açıkça yazılır ve ölçüm yöntemi reklamda, bağlantıyla gidilen bir sitede ya da açılır ekranda verilir (md. 17(6)); beyandaki sertifika ve onaylar yetkili kurumdan, üniversiteden ya da akredite veya bağımsız bir kuruluştan alınmış belgelerle ispatlanır (md. 17(3)). Reklam Kurulu’nun 2022 tarihli kılavuzu «yeşil», «sürdürülebilir», «eko», «doğa dostu», «karbon nötr» ve «geri dönüştürülebilir» gibi ifadeler için aynı şartı zaten koyuyordu.
Reklam Kurulu hangi ifadeleri durdurdu?
Reklam Kurulu 14 Mayıs 2026’daki toplantısında (dosya 2026/1537) bir yapı market sitesinde satılan temizlik ürünleri için kullanılan «Çevre dostudur» ve «Çevre, doğa ve deniz dostu» ifadelerini durdurdu. Gerekçe, ürünün hangi aşamada ve hangi kısmıyla çevreye yararlı olduğunun açıklanmamasıydı. Aynı bültende bir pazar yerindeki bireysel satıcının benzer ifadesi için de durdurma kararı var. Kararlar 1 Ağustos 2026 değişikliğinden önce, Yönetmeliğin eski metniyle verildi; yeni metin bu gerekçeyi kurala dönüştürdü.
AB’de 27 Eylül 2026’dan beri ne yasak?
Tüketiciye yönelik dört uygulama artık her koşulda haksız sayılıyor. 2024/825 sayılı Direktif, Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi’nin kara listesine şunları ekledi: bir sertifika programına ya da kamu otoritesine dayanmayan sürdürülebilirlik etiketi; tanınmış üstün çevresel performans gösterilemeyen genel çevre beyanı; yalnız bir yönü için geçerli olan beyanı ürünün ya da işletmenin tamamına yaymak; emisyon denkleştirmeye dayanarak ürünün sera gazı bakımından nötr, azaltılmış ya da olumlu etkisi olduğunu söylemek. Üye devletlerin ulusal aktarma tedbirleri 27 Eylül 2026’dan beri uygulanıyor. AB tüketicisine satan bir Türk üreticisinin sitesi bu kurallara girer.
«Yeşil İddialar» Direktifi ne oldu?
Henüz geri çekilmedi ama geri çekilmesi planlanıyor. Çevre beyanlarının önceden doğrulanmasını öngören 2023 tarihli öneri, Komisyonun 4 Kasım 2026’da Konsey’e ilettiği 2027 Çalışma Programı’nda altı ay içinde geri çekilmesi amaçlanan öneriler listesinde. Parlamentonun dosyası 10 Kasım 2026’da hâlâ Konsey’in tutumunu bekliyor gösteriyordu. Bunun pratik anlamı: AB’de bugün bağlayıcı olan yukarıdaki kara liste; önceden doğrulama şartı yürürlükte değil.
Belge ve etiketle beyan nasıl yazılır?
Belgenin kendi kuralıyla. OEKO-TEX, AB tüketicisine yönelik iletişimde yalnız kendi sağladığı ifadenin etiketin yanında kullanılmasını istiyor. Textile Exchange standartlarında web sayfasındaki iddia standardın adını, belgelendirme kuruluşunu ve lisans numarasını taşıyor ve yalnız geçerli işlem sertifikasıyla kapsanan ürünlerin belgeli olduğunu da söylüyor. FSC’de lisans kodu her tanıtım malzemesinde en az bir kez görünüyor. Üçünde de beyan bir belgeye bağlı ve o belgenin kapsamıyla sınırlı; işaretlerin ayrıntısı ISO, akreditasyon ve CE işaretleri rehberinde.
Gelecek hedefleri nasıl yazılır?
Bir planla, bir baz yılıyla ve hesaplama yöntemiyle. Reklam Kurulu’nun kılavuzu gelecek hedefinin kamuya açık, doğrulanabilir bir strateji belgesinde yer almasını istiyor. AB’de tüketiciye yönelik gelecek performans beyanı ölçülebilir ve zamana bağlı hedefler taşıyan ayrıntılı bir uygulama planı ister ve plan bağımsız bir üçüncü tarafça düzenli olarak doğrulanır.
10 Kasım 2026’da Fersan Tekstil’in iklim yol haritası sayfası bu yapıyı taşıyordu: tesisin Kapsam 1 ve 2 emisyonunu 2023 baz yılında 12.698 tCO2e, 2025’te gerçekleşeni 6.994 tCO2e (−%45) ve 2028 hedefini 5.502 tCO2e (−%57) olarak veriyor, yöntemi (GHG Protocol, tesis sınırı, piyasa bazlı Kapsam 2) yazıyor ve Kapsam 3’ün planın dışında olduğunu açıkça söylüyordu. Rakamların yanında bir etiket daha var: «Fersan hesabı · bağımsız doğrulanmamış». İşletmeler arası satan bir üretici için bu dürüst bir sınır beyanı; AB tüketicisine yönelik bir gelecek beyanında ise bağımsız doğrulama şart olurdu.
Ambalaj üreticisinin çevre beyanı nasıl farklıdır?
AB’de ambalaj için ek bir kural var. 12 Ağustos 2026’dan beri uygulanan Ambalaj Tüzüğü (PPWR) çevre beyanını yalnız yasal asgarinin üstündeki özellikler için kabul ediyor ve beyanın ambalaj biriminin tamamını mı, bir kısmını mı, yoksa firmanın bütün ambalajını mı kapsadığının yazılmasını istiyor; uyumlaştırılmış malzeme etiketi ise 12 Ağustos 2028’den itibaren geliyor. Ambalaj üreticisinin sitesini ambalaj üreticisi web sitesi rehberinde ayrıca ele alıyoruz.
Doğru yazılmış bir çevre beyanı nasıl görünür?
Beş parçayla: hangi ürün, hangi parça ya da süreç, ne kadar, nasıl ölçüldü ve hangi belgeyle, hangi tarihte. Aşağıdaki tablo genel bir ifadeyi bu parçalara ayırıyor; sağ sütundaki cümleler gerçek veri değil, yazım örneğidir.
Genel çevre ifadesinden açık beyana
- AGenel ifade: açıklamasız çevre kavramı
- 01Hangi ürün
- 02Hangi parça ya da süreç
- 03Ne kadar
- 04Nasıl ölçüldü
- 05Hangi belgeyle, hangi tarihte
| Genel ifade | Eksik olan | Açık beyan örneği (gerçek veri değil) |
|---|---|---|
| «Çevre dostu kumaş» | Hangi parça ya da süreç, ne kadar, nasıl ölçüldü | Bu kumaşın elyafının %50’si geri dönüştürülmüş polyesterdir; oran ürün belgesindeki kapsamla doğrulanır. |
| «Yeşil üretim» | Hangi süreç, hangi ölçü, hangi dönem | Boyahanemizin 2025 elektriğinin %40’ı tesis çatısındaki güneş panellerinden geldi (yıllık enerji kaydı). |
| «Sürdürülebilir ambalaj» | Birim mi, kısım mı, bütün ambalaj mı | Koli kutularımız (ambalajın tamamı değil) geri dönüştürülmüş kartondandır. |
| «Karbon nötr ürün» | Denkleştirmeye mi dayanıyor; AB tüketicisine yasak | Tesisimizin Kapsam 1 ve 2 emisyonu 2023’e göre şu oranda azaldı; yöntem ve sınır şu sayfada. |
| «2030’da sıfır emisyon» | Plan, ara hedef, doğrulama | Hedef, baz yılı ve ara hedefleriyle şu yol haritasında; yıllık sonuçlar aynı sayfada güncellenir. |
Nasıl sınarsınız: sitenizde «çevre», «doğa», «yeşil», «sürdürülebilir», «eko» ve «karbon» sözcüklerini aratın. Çıkan her cümlenin yanına hangi parça ya da süreç, hangi ölçü ve hangi belge sorusunun cevabını yazabiliyor musunuz? Yazamıyorsanız cümle ya açılır ya kaldırılır.
Buradaki bilgiler hukuki görüş değildir; size hangi kuralın uygulandığını resmî kaynaktan doğrulayın ve kendi durumunuz için bir hukukçuya danışın.
Sitenizdeki çevre beyanlarını bu beş parçaya göre birlikte yeniden yazalım; her cümlenin yanında belgesi ve tarihi dursun.
Belgelerinizi alıcının doğrulayabileceği bir kayıt olarak gösteren bir site için B2B web sitesi belge sayfasını, ürün kapsamını ve teklif yolunu birlikte kurar ve ölçer.
SIK SORULAN SORULAR
Yalnız firmalara satıyorum; bu kurallar beni bağlar mı?
Ticari Reklam Yönetmeliği ve AB’nin 2024/825 sayılı Direktifi tüketiciye yönelik reklamı kapsar. Yalnız firmalara satıyorsanız çevre beyanınız Türk Ticaret Kanunu’nun haksız rekabet hükmünden, AB’de 2006/114 sayılı Direktiften sorulur; ikisi de gerçeğe aykırı ya da yanıltıcı beyanı yasaklıyor ve ispat yükü sizde.
«Geri dönüştürülebilir» yazmak da açıklama ister mi?
Evet. Reklam Kurulu’nun 2022 tarihli kılavuzu «geri dönüştürülebilir» ifadesini de açıklamasız kullanılamayacak genel ifadeler arasında sayıyor: ürünün hangi parçasının ve hangi koşulda geri dönüştürülebildiği yazılmalı.
Bir belgem varsa «çevre dostu» yazabilir miyim?
Belgenin kapsadığı şeyi, belgenin kendi ifadesiyle yazabilirsiniz. Belge ürünün bir özelliğini kapsıyorsa beyan da o özellikle sınırlı kalır; OEKO-TEX gibi programlar AB tüketicisine yönelik iletişimde yalnız kendi sağladıkları ifadenin kullanılmasını istiyor.