ARIA mı semantik HTML mi.
Semantik HTML bir öğenin rolünü zaten taşıyorsa ARIA eklemek fayda getirmez; ARIA yalnız HTML’in ifade edemediği durumlar içindir.
İki yaklaşımın bir sırası var. W3C’nin ARIA kullanım kılavuzundaki ilk kural şudur: karşılığı olan bir HTML öğesi varsa onu kullanın, ARIA eklemeyin. ARIA, HTML’i tamamlar.
ARIA neden davranış eklemez
En sık yanlış anlaşılan nokta budur. ARIA öznitelikleri yalnız erişilebilirlik ağacına bilgi yazar; tarayıcıya bir şey yaptırmaz. Bir div’e role="button" vermek onu odaklanabilir yapmaz, Enter tuşuna yanıt verdirmez ve devre dışı bırakıldığında tıklamayı engellemez. Üçü de elle yazılmalıdır ve üçü de sıkça unutulur.
Buna karşılık gerçek bir button öğesi bunların hepsini yerleşik olarak taşır ve tarayıcı sürümleri arasında tutarlı davranır. Aynı ilişki liste, başlık, gezinme, form alanı ve tablo için de geçerlidir. Semantik işaretlemenin ne olduğunu ayrıca yazdık.
ARIA’nın gerçekten gerektiği yerler
HTML’in karşılığı olmayan bileşenler vardır: sekme paneli, ağaç görünümü, birleşik kutu, kaydırıcı. Bunlar ARIA olmadan yardımcı teknolojiye anlatılamaz ve W3C’nin kullanım kalıpları tam olarak bu bileşenler için yazılmıştır.
İkinci grup ilişkilerdir. Bir form hatasının hangi alana ait olduğu, bir bölgenin adı, sayfa yüklenmeden değişen bir içeriğin duyurulması: hiçbirinin HTML karşılığı yok. Bu sitede iletişim formundaki hata mesajlarını canlı bölge olarak bildiriyoruz; alanla ilişkiyi ise aria-describedby ile kuruyoruz. Formun tamamını ayrıca anlattık.
Ölçüt: ne az ne çok
Pratik kural şu: bir öznitelik silindiğinde ekran okuyucunun anlattığı şey eksiliyorsa gereklidir; hiçbir şey değişmiyorsa gereksizdir ve bakım yükünden başka bir şey getirmez. Denetim araçları fazla ARIA’yı çoğu zaman yakalamaz — çünkü teknik olarak geçerlidir, yalnız yanlıştır. Otomatik denetimin sınırlarını ayrıca yazdık.
Sitenizin bu ölçütleri karşılayıp karşılamadığını bilmek isterseniz web erişilebilirlik denetimi her şablonu WCAG 2.2’ye göre madde madde ölçer, sorunları kaynağında düzeltir ve sonucu belgeler.
Ölçüt
Semantik HTML
Rol bilgisi Öğenin kendisinden gelir — button, nav, main
Klavye davranışı Tarayıcı sağlar: odak, Enter, Space
Durum yönetimi Tarayıcı yürütür (disabled, checked)
Hata riski Düşük — davranış yerleşik
Kod maliyeti Sıfıra yakın
Ne zaman gerekir Karşılığı olan her durumda
Canlı güncelleme Ayrı mekanizma yok
ARIA
Rol bilgisi Öznitelikle elle bildirilir — role="button"
Klavye davranışı Yazılmalıdır — ARIA davranış eklemez, yalnız bildirir
Durum yönetimi Elle güncellenmelidir (aria-expanded, aria-checked)
Hata riski Yüksek — yanlış rol, yardımcı teknolojiyi yanıltır
Kod maliyeti Her durum için ayrı güncelleme kodu
Ne zaman gerekir Sekme paneli, ağaç, birleşik kutu gibi HTML karşılığı olmayan bileşenlerde
Canlı güncelleme aria-live ile duyurulur — HTML’de karşılığı yok
| Ölçüt | Semantik HTML | ARIA |
|---|---|---|
| Rol bilgisi | Öğenin kendisinden gelir — button, nav, main | Öznitelikle elle bildirilir — role="button" |
| Klavye davranışı | Tarayıcı sağlar: odak, Enter, Space | Yazılmalıdır — ARIA davranış eklemez, yalnız bildirir |
| Durum yönetimi | Tarayıcı yürütür (disabled, checked) | Elle güncellenmelidir (aria-expanded, aria-checked) |
| Hata riski | Düşük — davranış yerleşik | Yüksek — yanlış rol, yardımcı teknolojiyi yanıltır |
| Kod maliyeti | Sıfıra yakın | Her durum için ayrı güncelleme kodu |
| Ne zaman gerekir | Karşılığı olan her durumda | Sekme paneli, ağaç, birleşik kutu gibi HTML karşılığı olmayan bileşenlerde |
| Canlı güncelleme | Ayrı mekanizma yok | aria-live ile duyurulur — HTML’de karşılığı yok |
SIK SORULAN SORULAR
Her yere ARIA eklemek erişilebilirliği artırır mı?
Hayır, çoğu zaman azaltır. Yanlış ya da gereksiz ARIA, yardımcı teknolojiye öğenin gerçekte olduğundan farklı bir şey olduğunu söyler; hiç ARIA olmaması bu durumdan iyidir.
Ne zaman ARIA gerekir?
HTML’in karşılığı olmayan bir bileşen kurulduğunda: sekme paneli, ağaç görünümü, birleşik kutu, canlı bölge. Bir de HTML’in ifade edemediği ilişkilerde — bir hatanın hangi alana ait olduğu gibi.
role="button" ile <button> aynı mı?
Değil. role="button" yalnız rolü bildirir; odaklanabilirlik, Enter ve Space tuşlarına yanıt ve devre dışı durumu elle yazılmalıdır. <button> bunların hepsini tarayıcıdan alır.