murattunalı.
Okuma

Ö

Önbellek başlığı nedir?

Önbellek başlığı, bir kaynağın ne kadar süre saklanabileceğini ve nasıl doğrulanacağını tarayıcıya bildiren sunucu yanıt başlığıdır.

Temel gerilim tek cümlede: uzun önbellek hızlıdır ama güncelleme yayılmaz; kısa önbellek günceldir ama yavaştır. Çoğu ekip ortada bir değer seçerek her iki dezavantajı birden alıyor.

Gerilimi ortadan kaldıran çözüm içerik damgasıdır: kaynağın adresi içeriğinden türeyen bir damga taşıyor. İçerik değiştiğinde adres de değişiyor, dolayısıyla önbellek süresi bir yıl gibi çok uzun verilebiliyor.

Damganın içerikten türemesi kritik. Rastgele bir sürüm numarası ya da derleme zamanı kullanılırsa, içerik değişmediği hâlde her dağıtımda adres değişir ve önbellek boşa çıkar.

  1. Damgalı stil ve betik — çok uzun süre, değişmez işareti.
  2. HTML sayfaları — kısa ya da doğrulamalı; adres kalıcı olmalı, damgalanamaz.
  3. Yazı tipleri — çok uzun; nadiren değişirler.
  4. Sitemap ve robots — kısa; sık güncellenebilirler.

Değişmez işareti ek bir kazanç sağlıyor: tarayıcıya kaynağı yeniden doğrulamaya bile gerek olmadığını söylüyor. İşaret olmadan sayfa yenilendiğinde bir doğrulama isteği gidebiliyor; işaret varsa o istek hiç yapılmıyor.

Bu işaret yalnız damgalı kaynaklara verilmeli. Adresi sabit bir kaynağa değişmez demek, güncelleme yayılmasını tamamen engelliyor.

Yanlış yapılandırmanın iki klasik biçimi var. Birincisi hiç önbellek vermemek: her ziyarette her kaynak yeniden iniyor ve tekrar ziyaret avantajı tamamen kayboluyor. İkincisi damgasız kaynağa uzun önbellek vermek: güncelleme yayılmıyor ve kullanıcı eski sürümü görmeye devam ediyor.

İkinci hata özellikle sinsi çünkü yalnız daha önce siteyi ziyaret etmiş kullanıcılarda ortaya çıkıyor. Geliştirici gizli pencerede test ediyor, her şey doğru görünüyor, ve gerçek kullanıcılar bozuk sayfa görüyor.

Politikanın tek bir yerde tanımlı olması da önemli: farklı katmanlarda dağınık tanımlar zamanla ayrışıyor ve hangisinin kazandığı belirsizleşiyor.

Politikanın doğru çalıştığını doğrulamak için tarayıcı ağ panelinde bir sayfa iki kez açılır: ikinci açılışta damgalı kaynakların hiç istenmemesi gerekiyor. İstek görünüyorsa ya damga eksik ya da başlık yanlış yazılmış.

Son bir kapsam notu: politika yalnız statik kaynaklar için değil, sayfaların kendisi için de tanımlanmalı. Hiç başlık verilmeyen bir sayfada tarayıcı kendi sezgisel kurallarını uyguluyor ve sonuç öngörülemez oluyor — bazı tarayıcılarda önbelleklenip bazılarında önbelleklenmiyor.

Sitenizin hızını ölçüp kök nedeni kaynağında düzeltmemizi isterseniz site hızı optimizasyonu gerçek kullanıcı verisiyle başlar ve LCP, INP ve CLS için bütçeli bir teslim yapar.

Performans

R

Renk körlüğü, belirli renkleri birbirinden ayırt edememe durumudur ve dünya nüfusunun kayda değer bir bölümünü, özellikle erkekleri etkiler. Erişilebilirlik

S

Saha verisi (Field data), gerçek kullanıcıların gerçek cihazlarda ve gerçek ağlarda yaşadığı performans ölçümlerinin toplamıdır. Performans

Search Console, bir sitenin Google aramasındaki durumunu izlemeye, sorunlarını görmeye ve gidermeye yarayan, Google’ın ücretsiz sunduğu bir hizmettir. Google’da görünmek

Semantik HTML, her öğenin görünüşü için değil anlamı için seçilmesidir — başlık için başlık öğesi, düğme için düğme öğesi, liste için liste öğesi. Erişilebilirlik

Sertifika kapsamı, bir belgenin hangi faaliyetleri, ürünleri ve tesisleri kapsadığını yazan, belgenin üzerindeki tanımdır. Sertifikalı üretim

Sıkıştırma, metin tabanlı kaynakların sunucudan gönderilmeden önce küçültülmesi ve tarayıcıda açılmasıdır. Performans

Site haritası (sitemap) Site haritası, bir sitedeki sayfaların adreslerini ve isteğe bağlı olarak son değişiklik tarihlerini arama motorlarına tek dosyada bildiren, çoğunlukla XML biçiminde yazılan bir dosyadır. Google’da görünmek

Soft 404, ziyaretçiye «sayfa bulunamadı» ya da boş bir içerik gösteren ama sunucudan hata kodu yerine 200 (başarılı) kodu dönen sayfadır; Google bu sayfaları hata sayfası olarak değerlendirir ve dizine eklemez. Site geçişi

Sosyal uygunluk denetimi, bir üretim tesisinde çalışma koşullarının, iş sağlığı ve güvenliğinin ve iş etiğinin bir davranış kuralları setine göre bağımsız bir denetçi tarafından incelenmesidir. Sertifikalı üretim

T

Tarama bütçesi, bir arama motorunun belirli bir sürede bir siteden çekmeye ayırdığı istek sayısıdır. Yanıt motoru

TLS sertifika ömrü, bir sitenin HTTPS bağlantısını sağlayan sertifikanın düzenlendiği günden geçerliliğinin bittiği güne kadar geçen süredir. Sertifikalı üretim

Toplam sahip olma maliyeti (Total cost of ownership (TCO)), bir varlığı ya da hizmeti satın almanın ve kullanım ömrü boyunca kullanmanın bütün maliyetlerinin toplamıdır. Sertifikalı üretim

TTFB (Time to First Byte), tarayıcının isteği göndermesiyle sunucudan ilk baytı alması arasında geçen süredir. Performans

U

URL envanteri, bir sitenin arama motorlarının bildiği bütün adreslerinin — güncel sayfalar, adres varyantları ve eski adresler — tek bir listede toplanmış hâlidir; site yenileme ve taşımada yönlendirme haritası bu listeden çıkarılır. Site geçişi

Ü

Ülke alan adı (ccTLD), belirli bir ülkeye tahsis edilmiş iki harfli üst düzey alan adı uzantısıdır. Çok dillilik

V

Varlık (Entity), arama ve yanıt motorlarının tanıdığı ayrı bir şey — bir kişi, kuruluş, yer, ürün ya da kavram — anlamına gelir. Yanıt motoru

W

WCAG (Web Content Accessibility Guidelines), W3C tarafından yayımlanan ve web içeriğinin erişilebilirliğini test edilebilir başarı ölçütleriyle tanımlayan uluslararası standarttır. Erişilebilirlik

X

x-default, hiçbir dil sürümü kullanıcının diline uymadığında gösterilecek varsayılan sayfayı bildiren özel bir hreflang değeridir. Çok dillilik

Y

Yapılandırılmış veri, bir sayfanın içeriğini makinelerin anlayabileceği standart bir sözlükle etiketleyen ek katmandır. Yanıt motoru

Yazı tipi alt kümesi, bir yazı tipi dosyasının yalnız gereken karakterlerle yeniden üretilmiş hâlidir. Çok dillilik

Yeniden akış (Reflow), bir değişiklik sonrası tarayıcının sayfadaki öğelerin konum ve boyutlarını baştan hesaplamasıdır. Performans

Yerel ayar (Locale), bir kullanıcının dilini ve bölgesini birlikte tanımlayan ve biçimlendirme kurallarını belirleyen ayardır. Çok dillilik

Yerelleştirme (Localization), içeriği hedef pazarın kültürüne, alışkanlıklarına ve arama diline uyarlama işidir; çeviriden daha geniş bir çalışmadır. Çok dillilik

Yönlendirme zinciri, bir adresin son adresine tek adımda değil, birden fazla yönlendirmeden geçerek ulaşmasıdır; örneğin eski adres önce ara bir adrese, oradan da son adrese yönlendiriliyorsa iki adımlık bir zincir vardır. Site geçişi

KAYNAKLAR