murattunalı.
Okuma

J

JSON-LD nedir?

JavaScript Object Notation for Linked DataTANIM

JSON-LD, bir sayfanın anlamını makinelerin okuyabileceği biçimde bildiren ve sayfanın görünümünü hiç değiştirmeyen yapılandırılmış veri biçimidir.

Sayfanın içine ayrı bir blok olarak gömülür ve HTML’in yapısından bağımsızdır. Bu bağımsızlık, diğer iki yapılandırılmış veri biçimine göre en büyük avantajıdır: sayfanın görsel düzeni tamamen değişse bile blok aynı kalır ve kırılmaz.

Google’ın açıkça önerdiği biçim budur. Diğer biçimler işaretlemeyi HTML öğelerinin içine serpiştirir; bakımı zordur ve düzen değiştiğinde kolayca bozulur.

Bir blok, bağlamı bildiren bir alanla başlar ve düğümler içerir. Her düğümün bir tipi vardır ve o tipin schema.org’da tanımlı alanları doldurulur. Asıl değer, düğümlerin birbirine kimlikle bağlanmasındadır — bağsız düğümler dağınık bir yığın, bağlı düğümler bir grafik oluşturur.

En tehlikeli kullanım biçimi, ekranda olmayan bir bilgiyi bildirmektir. Bu hem arama motoru kurallarının açık ihlalidir hem de sayfayı kendisiyle çelişir hâle getirir. Doğru kalıp: şema yeni bilgi eklemez, var olan bilgiyi makine diline çevirir.

Sessiz kırılır: bir blok bozulduğunda sayfa normal görünmeye devam eder ve hiçbir hata mesajı çıkmaz. Bu yüzden doğrulama, dağıtım sürecinin bir parçası olmalıdır.

Bakım tarafı da önemlidir: elle yazılan şemalar birkaç ay içinde gerçeğinden ayrışır. Sayfa değişir, şema kalır. Bu yüzden şemanın üretici tarafından, sayfanın kendi verisinden çıkarılması tercih edilmelidir — ayrışma yapısal olarak imkânsız hâle gelir.

Ve doğrulama iki katmanlıdır: sözdizimi otomatik araçlarla, anlam ise insan yargısıyla denetlenir. Hatasız ama anlamsız bir grafik teknik olarak geçerlidir ve hiçbir işe yaramaz.

  • Tek blok, çok düğüm — sayfadaki tüm düğümler tek bir grafikte toplansın.
  • Sabit kimlikler — kuruluş, kişi ve site bir kez tanımlansın, her yerden atıf alsın.
  • Sayfanın kendi düğümü — her sayfa kendi kimliğini taşısın.
  • Kırıntı yolu — sayfanın hiyerarşideki yeri.
  • İçerik düğümü — sayfa türüne göre makale, hizmet ya da tanım.

Bu sıra atlanabilir ama atlandığında üst katmanlar boşa çalışır: kimlik düğümü olmayan bir makale düğümü yazarını gösteremez, site düğümü olmayan bir sayfa hangi siteye ait olduğunu söyleyemez.

Örnek: kimlikle bağlı iki düğüm

Aşağıdaki blok bir kuruluşu ve onun yayımladığı sayfayı tanımlıyor; sayfa düğümü kuruluşa adıyla değil kimliğiyle (@id) bağlanıyor. Kuruluş bir kez tanımlanıyor, sitenin her sayfası aynı kimliğe atıf yapıyor.

  1. <script type="application/ld+json">
  2. { "@context": "https://schema.org", "@graph": [
  3. { "@type": "Organization", "@id": "https://www.ornek.com/#org", "name": "Örnek Ltd." },
  4. { "@type": "WebPage", "@id": "https://www.ornek.com/hakkimizda/#webpage",
  5. "publisher": { "@id": "https://www.ornek.com/#org" } } ] }
  6. </script>

Bloğun geçerliliğini ve Google kurallarına uyumunu nasıl sınayacağınız yapılandırılmış veri maddesinde anlatılıyor.

Markanızın ChatGPT, Google AI Overviews ve Perplexity’de nasıl anıldığını ölçmemizi isterseniz GEO danışmanlığı hangi soruda, hangi motorda kaynak gösterildiğinizi kaydeder ve önkoşulları kurar.

Yanıt motoru

K

Kanonik adres, aynı ya da çok benzer içeriğe birden fazla adresten erişilebildiğinde hangisinin asıl sayfa olduğunu bildiren işaretlemedir. Çok dillilik

Kritik render yolu, tarayıcının bir sayfayı ekrana çizebilmek için tamamlaması gereken minimum adımlar dizisidir. Performans

L

LCP (Largest Contentful Paint), bir sayfanın görünür alandaki en büyük içerik öğesinin boyanma süresidir ve Google 2,5 saniyenin altını iyi sayar. Performans

llms.txt, bir sitenin kök dizinine konan ve dil modellerine sitenin ne olduğunu ve en önemli sayfalarının nerede olduğunu Markdown biçiminde özetleyen isteğe bağlı bir dosyadır. Yanıt motoru

M

Marka bahsi, bir markanın adının bağlantı verilmeden anılmasıdır ve yanıt motorları döneminde bağlantıdan bağımsız bir görünürlük sinyalidir. Yanıt motoru

Metin genişlemesi, aynı içeriğin farklı dillerde farklı uzunlukta olması ve düzenin buna göre esnemek zorunda kalmasıdır. Çok dillilik

Mobil öncelikli dizine ekleme (Mobile-first indexing), Google’ın bir sayfayı dizine eklerken ve sıralarken sayfanın telefon tarayıcısına gösterilen sürümünü esas almasıdır. Sertifikalı üretim

N

noindex, bir sayfanın arama motoru dizinine alınmamasını isteyen ve sayfanın içindeki robots meta etiketiyle ya da sunucunun X-Robots-Tag yanıt başlığıyla verilen bir komuttur. Google’da görünmek

O

Odak tuzağı, klavye odağının bir bölgeye girip bir daha çıkamaması durumudur ve WCAG’in A seviyesinde açıkça yasaklanmıştır. Erişilebilirlik

Ö

Önbellek başlığı, bir kaynağın ne kadar süre saklanabileceğini ve nasıl doğrulanacağını tarayıcıya bildiren sunucu yanıt başlığıdır. Performans

R

Renk körlüğü, belirli renkleri birbirinden ayırt edememe durumudur ve dünya nüfusunun kayda değer bir bölümünü, özellikle erkekleri etkiler. Erişilebilirlik

S

Saha verisi (Field data), gerçek kullanıcıların gerçek cihazlarda ve gerçek ağlarda yaşadığı performans ölçümlerinin toplamıdır. Performans

Search Console, bir sitenin Google aramasındaki durumunu izlemeye, sorunlarını görmeye ve gidermeye yarayan, Google’ın ücretsiz sunduğu bir hizmettir. Google’da görünmek

Semantik HTML, her öğenin görünüşü için değil anlamı için seçilmesidir — başlık için başlık öğesi, düğme için düğme öğesi, liste için liste öğesi. Erişilebilirlik

Sertifika kapsamı, bir belgenin hangi faaliyetleri, ürünleri ve tesisleri kapsadığını yazan, belgenin üzerindeki tanımdır. Sertifikalı üretim

Sıkıştırma, metin tabanlı kaynakların sunucudan gönderilmeden önce küçültülmesi ve tarayıcıda açılmasıdır. Performans

Site haritası (sitemap) Site haritası, bir sitedeki sayfaların adreslerini ve isteğe bağlı olarak son değişiklik tarihlerini arama motorlarına tek dosyada bildiren, çoğunlukla XML biçiminde yazılan bir dosyadır. Google’da görünmek

Soft 404, ziyaretçiye «sayfa bulunamadı» ya da boş bir içerik gösteren ama sunucudan hata kodu yerine 200 (başarılı) kodu dönen sayfadır; Google bu sayfaları hata sayfası olarak değerlendirir ve dizine eklemez. Site geçişi

Sosyal uygunluk denetimi, bir üretim tesisinde çalışma koşullarının, iş sağlığı ve güvenliğinin ve iş etiğinin bir davranış kuralları setine göre bağımsız bir denetçi tarafından incelenmesidir. Sertifikalı üretim

T

Tarama bütçesi, bir arama motorunun belirli bir sürede bir siteden çekmeye ayırdığı istek sayısıdır. Yanıt motoru

TLS sertifika ömrü, bir sitenin HTTPS bağlantısını sağlayan sertifikanın düzenlendiği günden geçerliliğinin bittiği güne kadar geçen süredir. Sertifikalı üretim

Toplam sahip olma maliyeti (Total cost of ownership (TCO)), bir varlığı ya da hizmeti satın almanın ve kullanım ömrü boyunca kullanmanın bütün maliyetlerinin toplamıdır. Sertifikalı üretim

TTFB (Time to First Byte), tarayıcının isteği göndermesiyle sunucudan ilk baytı alması arasında geçen süredir. Performans

U

URL envanteri, bir sitenin arama motorlarının bildiği bütün adreslerinin — güncel sayfalar, adres varyantları ve eski adresler — tek bir listede toplanmış hâlidir; site yenileme ve taşımada yönlendirme haritası bu listeden çıkarılır. Site geçişi

Ü

Ülke alan adı (ccTLD), belirli bir ülkeye tahsis edilmiş iki harfli üst düzey alan adı uzantısıdır. Çok dillilik

V

Varlık (Entity), arama ve yanıt motorlarının tanıdığı ayrı bir şey — bir kişi, kuruluş, yer, ürün ya da kavram — anlamına gelir. Yanıt motoru

W

WCAG (Web Content Accessibility Guidelines), W3C tarafından yayımlanan ve web içeriğinin erişilebilirliğini test edilebilir başarı ölçütleriyle tanımlayan uluslararası standarttır. Erişilebilirlik

X

x-default, hiçbir dil sürümü kullanıcının diline uymadığında gösterilecek varsayılan sayfayı bildiren özel bir hreflang değeridir. Çok dillilik

Y

Yapılandırılmış veri, bir sayfanın içeriğini makinelerin anlayabileceği standart bir sözlükle etiketleyen ek katmandır. Yanıt motoru

Yazı tipi alt kümesi, bir yazı tipi dosyasının yalnız gereken karakterlerle yeniden üretilmiş hâlidir. Çok dillilik

Yeniden akış (Reflow), bir değişiklik sonrası tarayıcının sayfadaki öğelerin konum ve boyutlarını baştan hesaplamasıdır. Performans

Yerel ayar (Locale), bir kullanıcının dilini ve bölgesini birlikte tanımlayan ve biçimlendirme kurallarını belirleyen ayardır. Çok dillilik

Yerelleştirme (Localization), içeriği hedef pazarın kültürüne, alışkanlıklarına ve arama diline uyarlama işidir; çeviriden daha geniş bir çalışmadır. Çok dillilik

Yönlendirme zinciri, bir adresin son adresine tek adımda değil, birden fazla yönlendirmeden geçerek ulaşmasıdır; örneğin eski adres önce ara bir adrese, oradan da son adrese yönlendiriliyorsa iki adımlık bir zincir vardır. Site geçişi

KAYNAKLAR