Erişilebilirlik beyanı.
Erişilebilirlik beyanı, bir kurumun web sitesi ya da mobil uygulaması için esas aldığı erişilebilirlik standardını, uygunluk durumunu, erişilemeyen içeriği ve kullanıcının sorun bildirebileceği yolu kamuya açıkladığı metindir.
Beyan bir sertifika değildir; kurumun kendi değerlendirmesinin özetidir. Değeri, arkasındaki değerlendirmenin dürüstlüğüne bağlıdır: hangi yöntemle, hangi tarihte, hangi kapsam için yapıldığı yazılmayan bir beyan doğrulanamaz. Bu yüzden beyan denetimden önce değil sonra yazılır; beyana girecek ölçüm web erişilebilirlik denetiminin çıktısıdır.
Nerede zorunlu olduğu düzenlemeye göre değişiyor:
- AB kamu sektörü — kamu kurumlarının siteleri ve uygulamaları için zorunlu; Komisyon 2018’de bir örnek beyan modeli yayımladı. Model üç uygunluk durumu tanımlar: tam uyumlu, kısmen uyumlu, uyumlu değil.
- Avrupa Erişilebilirlik Yasası — tüketiciye hizmet sunan şirketten, hizmetin erişilebilirlik gerekliliklerini nasıl karşıladığını anlatan bilgiyi genel şartlarda ya da eşdeğer bir belgede yayımlamasını ister; işlevi beyana yakındır.
- Türkiye — 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi siteleri kontrol listesine uygun hâle getirmeyi ister, beyan yayımlamayı istemez. İzleme sonunda verilen hak ayrı bir şeydir: erişilebilirlik logosu.
- Diğer herkes — W3C, zorunluluk olmasa da her kuruma beyan öneriyor.
W3C’ye göre asgari içerik üç şeydir: erişilebilirliğe bağlılık, uygulanan standart ve sorun yaşayan kullanıcı için iletişim. Önerilen ek içerik bilinen sınırlar, alınan önlemler, teknik önkoşullar, sınanan ortamlar ve ilgili mevzuattır. Hem W3C hem AB modeli beyanın teknik olmayan, kullanıcının karşılaşacağı sorunu anlatan bir dille yazılmasını ister.
En sık hata, arkasında değerlendirme olmayan bir uyum hükmüdür. AB modeli «tam uyumlu» ifadesini yalnız standardın tüm gereklilikleri istisnasız karşılanıyorsa kabul eder ve bu durumda değerlendirme raporuna bağlantı verilmesini önerir. Bu sitenin örnek beyanı bu yüzden hüküm vermez, yalnız yöntemini yazar: her sürüm yayından önce otomatik denetimden (axe) ve 1608 testlik süitten geçer; odak halkası 2 piksel ve dokunma hedefleri en az 44 piksel olarak ölçülür.
Beyan yıllık bir belge gibi düşünülmeli: AB modeli ifadelerin doğruluğunun en az yılda bir gözden geçirilmesini ve sitenin büyük bir revizyonundan sonra beyanın yeniden değerlendirmeyle güncellenmesini öneriyor. Beyana sitenin her sayfasından, örneğin alt bilgideki sabit bir bağlantıyla ulaşılabilmesi de isteniyor. Bölüm bölüm yazım ve bu sitenin durumuyla hazırlanmış tam örnek erişilebilirlik beyanı nasıl yazılır rehberinde; bölümleri doldurup metni üreten erişilebilirlik beyanı üretici ise tarayıcıda çalışıyor.